دانستنیهای سلامت

آرتروز یا پیری مفاصل را بهتر بشناسیم

person-pressing-on-knee-in-discomfort
نوشته شده توسط دکتر افشین عشقی

 

آرتروز شایعترین بیماری مفصلی و عامل اصلی ناتوانی در تحرک و فعالیت در سنین بالاست .در این بیماری غضروف بین مفاصل که منجر به سهولت حرکت مفصل می شود از بین می رود. مفاصل به طور طبیعی توسط ساختمانهای اطراف (نظیر عضلات ،رباطها و …) خود محافظت می شوند بعنوان اولین عامل آغاز کننده بیماری به ضعف این ساختمانهای نگهدارنده می توان اشاره کرد غضروف مفصلی سالم که بین دو استخوان قرار می گیرد دارای موادی پروتئینی است که آنرا انعطاف پذیر و در عین حال مقاوم می سازد .همچنین دارای سلولهایی است که قادرند موادی را بسازند که پروتئینها بافت مفصل ر را از بین ببرند. در آتروز فعالیت این مواد تخریبگر به علل مختلف که بدان اشاره خواهد شد افزایش می یابد. این بیماری در اصل نوعی اشکال و اختلال در مفاصل است که منجر به خشکی مفصل و تخریب بافت آن شده و به تدریج مفصل را از کار می اندازد.

امروزه با توجه به افزایش تعداد افراد سالمند و افزایش چاقی ،بروز ارتروز نیز رو به افزایش است. آرتروز بیشتر مفاصلی را درگیر می کند که وزن بدن را تحمل نموده ویا بیشتر از آنان استفاده می شود نظیر زانو که تحمل کننده وزن بدن بوده و یا دستها که جابجا کردن و بلند کردن اشیا را عهده دار است .مچ پا و دست و ارنج که ساختمان قویتری دارد دچار ارتروز نمی شود.

عوامل خطر

*افزایش سن : به علت ضعیف شدن مکانیزم ها ی حفاظت کننده مفصل (عضلات ، رباطها ، و…..)

*باریک شدن قطر غضروف

*ژنتیک و وراثت :در ارتروز زانو ارث تاخیر چندانی ندارد ولی در آرتروز دست تاثیر این عامل بیشتر است.

اختلالات مادرزادی مثل در رفتگی لگن ،سیاه شدن سر استخوان ران ،پای پرانتزی و.. در این افراد سن ابتلا به ارتروز بسیار پایین است

*اختلال ساختمانهای محافظ مفصل در اثر ضربه مانند پارگی رباطها ،سابقه شکستگی استخوان، خونریزی داخل مفصل

*چاقی (بویژه در زانو و لگن)

*استفاده مکرر از مفصل: ، کسانی که کار سنگین دارند و اجسام سنگین از زمین بلند می کنند ،ورزش مداوم غیر صحیح ،ورزش کاران حرفه ای مانند فوتبالیستها و دوندگان تیم های ملی

علائم

درد:با افزایش فعالیت درد بیشتر می شود و زمانیکه بیماری پیشرفت کرد ،میتواند دائمی شده و حتی شبها با خواب بیمار تداخل کرده و وی راآزار دهد

خشکی صبحگاهی : بیمار پس از بیدار شدن تا نیم ساعت احساس خشکی نموده و به راحتی نمی تواند فعالیت روزانه را آغاز نماید

تشخیص

اغلب بر اساس علائم بیماری است و با اخذ شرح حال دقیق و معاینه بالینی صورت می گیرد.

آزمایش خون ضرورت ندارد..

آزمایش مایع مفصل و کشیدن آب مفصل در مورد شک به سایر اختالات مفصلی یا افرادی که در د و علائم مفاوم به درمان دارند صورت می گیرد و در همه بیماران نجام نمی شود

برای ارتروز برخی مفاصل نظیر دست و لگن انجام رادیوگرافی ساده ضروری است . به طور کلی در اغلب موارد آنچه ÷زشکان در عکس رادیو گرافی می بینند با شدت بیماری و شکایات بیمار تناسب تدارد چرا که در آرتروز این آسیب ساختمانهای اطراف مفصل است که باعث درد می شود نه خود مفصل ،این ساختمانها در عکس ساده دیده نمی شود بنابراین گاهی درد بیمار شدید می باشدولی عکس نرمال است.

اصلاح ساختار بریدن تیبا.

درمان:

هدف درمان کاهش درد و افزایش فعالیت است.

مطالعات نشان می دهند که درمان نه تنها پیشرفت بیماری را متوقف می کند بلکه در برخی موارد قادر است منجر به پسرفت بیماری و بهبود برخی مشکلات مفصلی و در نتیجه کاهش علائم بیمار شود .

Ø درمان اصلی استفاده از روشهای غیر دارویی است

این روشها عبارت است از

*کاهش وزن بویژه در آرتروز زانو.

* پرهیز از فعالیت سنگین و یا موقعیتهای که منجر به درد می شود.

*ورزش: در هر فردی تعیین نوع ورزشهایی که می تواند به درمان فرد کمک کند می بایست با توجه به شرایط خاص خود او تعیین گردد ولذا انجام ورزشهای مختلف بدون نظر و مشورت پزشک توصیه نشده و می تواند مضر باشد.اما به طور کلی انجام ورزشهایی که شامل هر دو نوع نرمش کششی و حرکتی باشد ، بیش از استفاده از یکی از این دو نوع سودمند واقع می شود .و از ورزشهای ضربه ای در آرتروز توصیه نمی شود .در (پایان این مبحث به برخی نرمشها که برای ارتروز مفید می باشند اشاره می شود)

*اصلاح وضعیت نامطلوب استخوانها در افرادی که استخوانهای دو طرف مفصل در آنها در یک راستا قرار ندارد با استفاده از آتل ،باند کشی و ….ویا استفاده از واکر برای ایجاد تعادل در نیروی وارد شده به استخوانهای تحمل کننده وزن بدن ( در بیمارانی که ایستادن و راه رفتنشان قرینه نیست و وزن بدن را بیشتر روی یک طرف منحرف می کنند)

*طب سوزنی منجر به کاهش درد می شود ولی درمان قطعی نبوده و باید در کنار سایر درمان ها بکار گرفته شود

Ø درمان دارویی

-استفاده از مسکن های رایج :استامینوفن اغلب اولین انتخاب پزشکان است و باید ۲ عدد قرص۵۰۰ میلی گرم هر ۶ ساعت استفاده شود .

-داروهای ضد التهاب مثل ایبوبروفن

این گروه موثرتر از استامینوفن هستند ولی خطرناکترند و خونریزی گوارشی و گاهی اختلال کلیه می دهد

– پماد کاپساسین( پماد فلفل)این پماد درد را کاهش می دهد اما گاهی منجر به تحریک پوستی ، قرمزی و سوزش پوست می شود

-تزریق داخل مفصلی کورتون یا مواد غضروف ساز

در مواردی که ارتروز ا خیلی حاد و شدید بوده ویا همراه بیماریهای دیگر مفصلی مثل نقرس باشد .

البته تزریق تنها یک تا دو هفته درد را از بین می برد

Ø جراحی

* برداشتن قطعات جداشده از استخوان به روش آرتروسکوپی و شستشو دادن مفصل

*ترمیم ساختمان مفصل یا بافتهای حمایتی ان در افرادی که این بافتها دچار آسیب جدی شده اند نظیر پارگی منیسک در پارگی

*تعویض مفصل در مواقعی که آرتروز شدیداٌ پیشرفت کرده و بیمار را از کار می اندازد و یا به سایر درمانها مقاوم شده است ، جراحی تعویض مفصل انجام میشود

معرفی ورزش هایی برای آرتروزورزش هایی برای دست ها، مچ و بازو۱- انگشتان خود را به هم برسانید. انگشتان خود را در محدوده وسیعی پخش کنید.

دایره ایجاد شده را به عقب و جلو ببرید.

شست خود را دور از کف دست‌تان بکشید.

سپس شست خود را برگردانید تا بتواند نوک انگشتان دیگر را لمس کند

۲- ساعد خود را بر روی دسته صندلی، آرام بگذارید.ساعد خود را برگردانید تا کف دست ها رو به سقف باشند.بعد دوباره ساعد را برگردانید تا کف دستان رو به کف زمین باشد.

توجه کنید که در این نوع ورزش باید آرنج ثابت باشد

۳- ساعد خود را بر روی دسته صندلی آرام بگذارید. باید آرنج ثابت باشد.سپس، مچ دست را به طرف بالا و پایین ببرید
توجه:اگر انگشتانتان کمی سفت شده است، بعد از یک دوش آب گرم، این ورزش ها را در یک سطل پر از آب گرم انجام دهیداگر صبح قبل از بلند شدن ار رختخواب، دچار سفتی و سختی عضلات می شوید، این ورزش ها را انجام دهیدشما این ورزش ها را می توانید سر کار و یا در هر جای دیگر انجام دهید
ورزش برای قوزک پا و پا۱- در جایی بنشینید که پاهایتان به زمین نرسد. پاهایتان را بالا و پایین ببرید.۲در همان جا بنشینید. این بار پاهایتان را به گردش درآورید، مانند حرکت عقربه های ساعت و برعکس

۳- انگشت شست پایتان را بالا و پایین ببرید

 

۴٫بنشینید و لبه خارجی پایتان را بر روی زمین نگه دارید. لبه درونی پاهایتان را بالا ببرید (در اینجا می توانید کف پایتان را ببینید). کمر در این حالت ثابت باید باشد.۵- بنشینید و لبه داخلی پایتان را بر روی زمین بگذارید. زانوها باید ثابت باشند
ورزش برای شانهبه آرامی شانه ها را بالا و پایین بیاندازید.شانه ها را در هر دو جهت بچرخانید.

دستان خود را به طرف بالا بکشید.

هر دو دست خود را پشت سر بگذارید. دو آرنج خود را به هم نزدیک کنید و از هم دور کنید. سر باید ثابت باشد

دستان خود را بر شانه ها بگذارید (دست راست بر شانه راست و دست چپ بر شانه چپ). آرنج را در جهت عقربه های ساعت و خلاف جهت عقربه های ساعت بچرخانید.یک چوب بلند و یا دسته جارو را پشت سر خود قرار دهید. سپس چوب را به سمت بالا ببرید.تمامی این ورزش ها را در حال ایستاده و یا نشسته انجام دهید.

اگر این ورزش ها موجب سرگیجه می شود، از ادامه آنها خودداری کنید

ورزش گردن۱- چانه خود را چین دهید (غبغب ایجاد کنید). احساس کشیدگی در پشت گردن خواهید داشت.نکته: اگر شما دچار آرتریت روماتوئید می باشید، این ورزش را انجام ندهید.

۲- چانه خود را در همان وضعیت قرار دهید. سپس سر خود را به سمت راست و چپ بچرخانید.

۳-چانه خود را در همان وضعیت قرار دهید. سپس گوش راست خود را به شانه

راست و گوش چپ را به شانه چپ نزدیک کنید.توجه: تمام این ورزش ها را در حال نشسته و یا ایستاده انجام دهید.از چرخاندن دورانی گردن دوری کنیدورزش برای پشت

۱- روی زمین و یا یک جای صاف دراز بکشید. زانوها را خم کنید. پاهایتان بر روی زمین باشد. زانوها را به چپ و راست بچرخانید.

۲- بر زمین و یا یک جای صاف دراز بکشید. زانوها را خم کنید. پاهایتان بر روی زمین باشد. پشت خود را به زمین فشار دهید. استخوان ران را بچرخانید.

۳- در حالی که ایستاده اید و یا نشسته اید، به آرامی خود را به راست و چپ بچرخانید. در این حالت ران ها باید ثابت باشند.

نکته: این ورزش ها را باید بر روی زمین و یا جای مسطح و سفت انجام داد

ورزش برای ران۱- بر روی پله بایستید. به آرامی پای خود را به جلو و عقب ببرید.۲- بر روی زمین دراز بکشید. یکی از زانوهای خود را خم کنید و به سینه برسانید. سپس آن را پایین بیاورید. با پای دیگر نیز همین ورزش را انجام دهید.

۳- به پشت دراز بکشید. زانوها باید صاف باشند. پاشنه را پنجه کنید.

۴- به پشت دراز بکشید. زانوها خمیده و پاها به هم متصل باید باشند. زانوها را از هم دور کنید.بسیاری از این ورزش ها را می شود در آب انجام دادورزش زانو۱- بر روی صندلی بنشینید. زانوهای خود را خم و راست کنید. این ورزش باعث کاهش خشکی مفاصل می گردد.

۲- بر روی زمین بنشینید. زانوهای خود را به طرف سینه خم کنید و بعد به آرامی پای خود را صاف پایین بیاورید.

چند نوع ورزش کششی دیگر برای بیماران آرتریتی۱- کشش سینه و دست برای بهبود ایستادنبایستید، در حالی که دستانتان در دو طرف بدنتان قرار دارد.

پشتتان را صاف قرار دهید و دستانتان را در پشت‌تان قلاب کنید و شانه را فشار دهید.

شانه را به سمت جلو و عقب بچرخانید. این کشش را چندین مرتبه تکرار کنید و بعد استراحت کنید

۲- کشش قسمت پایینی پشت، مفصل ران و باسنبر روی زمین (به پشت) دراز بکشید. زانوهایتان را خم کنید.یک زانو را با دستانتان بگیرید و زانو را به طرف سینه خود بکشانید.

برای مدتی نگه دارید، سپس زانو را دوباره به حالت اولیه خود برگردانید.

با زانوی دیگر نیز همین کشش را انجام دهید

۳- دستان خمیده بالای سر برای قابلیت انعطاف مهره های پشت (ستون فقرات)بایستید، در حالی که پاهایتان به عرض شانه تان باز باشد.دستانتان را بالای سرتان ببرید و دست بزنید.

شانه خود را به سمت پشت بکشانید.

۳۰ ثانیه در همین حالت بمانید و بعد دستانتان را (همانطور که بالای سرتان است)، به سمت راست ببرید و نگه دارید.

سپس دستانتان را به سمت چپ ببرید و نگه دارید

۴- کشش مفصل ران، زانو و عضلات اطراف رانجلوی دیوار و یا پشت صندلی بایستید.با یکی از دستانتان، پای مخالف را خم کنید و قوزک پا را بگیرید و به باسن فشار آورید.

سپس استراحت کنید و با دست و پای دیگر این کشش را انجام دهید.

۵- کشش پروانه ای نشسته برای کشش داخل ران، کشاله ران، مفصل ران و زانوصاف بنشینید. زانوها را خم کنید.پاشنه های پا را به هم بچسبانید. زانوها به سمت بیرون باز می شوند.

قوزک پاها را بگیرید. پشتتان باید صاف باشد.

آرنج خود را بالای ران قرار دهید و به طرف پایین فشار بیاورید تا احساس کشیدگی کنید.

برای کشش بیشتر، به کمک آرنج به ران فشار بیاورید تا زانوها به کف زمین برسند

۶- کشش عضلات پشت ران، مفصل ران، زانو و پشت زانوصاف بنشینید. یکی از زانوهای خود را خم کنید.سپس خود را به سمت جلو خم کنید. دقت کنید که باید روبرو را نگاه کنید.

انگشتان پا به سمت بالا باشند و سعی کنید که آنها را با دستانتان بگیرید. مدتی نگه دارید و سپس با پای دیگر این کشش را انجام دهید

کشش پشت بازوها و شانه هابایستید. دستان خود را بالای سر قرار دهید. آرنج چپ خود را خم کنید. انگشتان دست چپ به طرف زمین می باشند.انگشتان خود را در پشت تان راه ببرید. با دست راست به دست چپ خود و به سمت پایین فشار آورید و کشش را زیادتر کنید. مدتی در همین حالت بمانید و سپس با دست دیگر این کشش را انجام دهید
ورزش اختصاصی برای آرتروز کمر تمرین ۱) آرام و با ستون فقراتی عمود بر نشیمنگاه روی صندلی بنشینید. دستها را روی کاسه زانو بگذارید و با فشاری آرام روی عضله های باسن، عضله های شکم را به داخل ببرید به نحوی که گودی کمر و فشار نرمی را بر آن احساس کنید. سپس کتفها را در حالی که سر ما خم نباشد به عقب فشار دهید و مانند حالت عادی، دم و بازدم را بطور کامل انجام دهید و ۱۵ ثانیه در همان حالت بمانید. تمرین را پس از سه بار تکرار در سه نوبت در طی روز انجام دهید.تمرین ۲) مانند حرکت قبل آرام و با ستون فقراتی عمود بر نشیمنگاه روی صندلی بنشینید. سپس دودست را به عقب برده و کتفها را به طرف عقب و به سوی یکدیگر فشار دهید، کتفها را حدود ۵ ثانیه نگه داشته و سپس آنها را به طرف جلو و بالا فشار دهید، دقت کنید که سر پیوسته به سوی بالا بوده و با فشاری آرام روی عضله های باسن، عضله های شکم را به داخل ببرید به نحوی که گودی کمر و فشار نرمی را بر آن احساس کنید و با این کار عضله های باسن و شکم شما منقبض می شوند این تمرین را سه بار تکرار کنید و در سه نوبت در طی روز انجام دهید.

تمرین ۳) در نقطه ای از استخر بایستید طوری که آب تا زیر سینه شما باشد سپس، دو دست را بالا ببرید و در حالی که بدن ثابت است، دستها را حول محور شانه از عقب به جلو به چرخش درآورید و این حرکت را چند بار تکرار کنید.

تمرین ۴) در مکانی از استخر بایستید. طوری که آب تا زیر شکم شما برسد، سپس تا آن اندازه از ناحیه کمر خم شوید که یک زاویه قائمه به وجود آید، در این حال باسن را در جهت چپ و راست و به صورت نیم دایره به چرخش درآورید.

چند نکته :

*اگر آرتروز، مفاصل بیشتری را درگیر کرده باشد یکی از بهترین روشهای درمانی استفاده از آب گرم است. ( هیدروتراپی با آب گرم ) منظور از مفاصل بیشتر یعنی هم در پاها و هم در کمر، درد آرتروزی احساس شود.

*قوس کمر در این بیماران باید بررسی شود. اگر قوس کمر کاهش یافته باشد باید تمرینات تقویت کننده عضلات ناحیه پشت را انجام دهد و اگر افزایش یافته باشد، باید از تمریناتی که باعث تقویت عضلات ناحیه شکم می شود استفاده کند. اگر قوس کمر در حد نرمال بود باید تمرینهایی که باعث تقویت عضلات ناحیه پشت و کشیده شدن عضلات ناحیه شکم و حرکاتی که تقویت کننده عضلات شکم می باشد انجام دهد. از هر حرکتی که بیمار اظهار رضایت کرد و دردش کاهش یافت، آن را به او توصیه می کنیم که ضد حالتی باشد که بدن او احساس راحتی می کند. این بیماران بایستی از انجام کارهای سنگین، برداشتن اجسام سنگین، خم و راست شدن و خوابیدن بر روی تختهای نرم پرهیز کنند.

* ماساژ و گرم نگهداشتن موضع درد از نکات دیگری است که باید مورد توجه بیمار قرار گیرد

منبع:

http://www.mums.ac.ir/ppe/fa/artroz

درباره نویسنده

دکتر افشین عشقی

دکتر افشین عشقی کار خود را در زمینه معالجه بیماران دیابتی در سال ...

دیدگاهتان را بنویسید