دانستنیهای سلامت

سرُم درمانی : خوب یا بد؟

serum
نوشته شده توسط دکتر افشین عشقی

حتما شنیده اید از اطرافیان که برای نشان دادن وخامت بیماری می گویند:

 

اینقدر حالم بد بود که رفتم درمانگاه “سرُم “زدم.

واقعا فکر کرده اید واقعیت این سرُم یا به قول بعضی ها سُرُم چیه:

فشار پایین میآید ، سرم میزنند

فشار بالا میرود سرُم میزنند

قند خون پایین میآید سرُم میزنند

قند بالا میره سرُم میزنند

هر وقت حالم بد میشه (نه فشار و نه افت خون و نه اسهال) سرُم میزنم

هر وقت احساس میکنم ضعف دارم سرُم میزنم.

با همسرم دعوام میشه برای اینکه نشون بدم خیلی مریضم میرم درمانگاه سرُم میزنم

و……

بعنوان کادر درمانی سطح بعدی کلافه می شویم از اینکه برای فهمیدن دلیل واقعی فاجعه سرُم درمانی از نظر بیمار ، مجبور به پرسیدن دهها سوال هستیم تا بالاخره معلوم شود فقط بدلیل جلب رضایت بیمار در درمانگاه به بیمار سرم زده اند وگرنه از لحاظ طبی نیاز به سرم نبوده است !!!

 

 مطالبی را برایتان جمع آوری کرده ایم تا بگوییم :

واقعا

اینقدر سرُم نزنید.

 

آیا واقعا این حالت ناشی از پایین آمدن قندخون است؟
چرا برخی از افراد با کوچک ترین احساس ضعف و سرگیجه یا خستگی تصور می کنند به تزریق سرم نیازمندند؟آیا تزریق سرم در افرادی که مشکل جدی پزشکی ندارند، کار درستی است؟

گفت وگویی با دکتر امیرعلی سهراب پور، متخصص بیماری های داخلی در بیمارستان شریعتی و استادیار دانشگاه علوم پزشکی تهران انجام دادیم

تا بیشتر با سرم و موارد کاربرد آن آشنا شویم.

آیا مصرف سرم در ایران روندی طبیعی دارد؟

نه! در کشورهای توسعه یافته، مصرف سرم بسیار کمتر از ایران است. تا زمانی که فرد توانایی خوردن غذا یا مایعات را دارد و حالت تهوع و استفراغ ندارد، نباید به او سرم تزریق شود. همان طور که به کودکان مبتلا به اسهال در صورت تحمل خوراکی محلول ORS تجویز می شود، بزرگسالان نیز در صورت کم آب شدن بدن تا حد امکان باید از راه خوراکی آن را جبران کنند.

مگر تزریق سرم ضرر دارد؟

به هرحال تزریق سرم، یک روش کمکی در درمان بیماری هاست. باید نسبت به تزریق سرم حساس بود و با صلاحدید پزشک اقدام به این کار کرد. تزریق بی مورد سرم افزون بر اینکه سبب هدررفتن سرمایه های ملی می شود، مثل هر تزریق دیگری با عوارض بالقوه ای همراه است.

درمورد ترکیب سرم و انواع آن توضیح می دهید؟

سرم ها جزو فرآورده های دارویی هستند که ترکیب های متفاوت و انواع مختلفی مانند سرم های نمکی، قندی، تغذیه ای و سرم های تخصصی دارند و هر کدام از آنها برای گروه خاصی از بیماران مورد استفاده قرار می گیرد.

بیشترین کاربرد سرم به چه منظور است؟

سرم درمانی برای تامین آب و الکترولیت و سایر مواد مورد نیاز بدن است و در صورت بدحال بودن بیمار انجام می شود.

به خصوص در بیمارانی که نمی توانند غذا بخورند یا راه سیستم گوارشی شان به علت انسداد یا عمل جراحی بسته شده است.

حتی بیمارانی که در بیمارستان بستری هستند، به محض آنکه بتوانند از راه دهان آب و غذا مصرف کنند، لزوما به سرم نیاز ندارند؛ در چنین مواردی مصرف سرم قطع می شود و از طریق خوراکی، آب و املاح و موادغذایی مورد نیاز بدن آنان تامین می شود.

مهم ترین علت تجویز سرم چیست؟

مهم ترین علل تجویز سرم، «افت قندخون» یا «کاهش حجم خون» است. سرم های نمکی که عمده ترکیب آنها نمک است، در بیمارانی که حجم خونشان شدیدا کاهش یافته تجویز می شوند. از جمله این موارد کودکان یا بزرگسالانی هستند که به اسهال شدید مبتلا شده اند، یا دچار استفراغ مکرر در حدی هستند که با وجود احساس تشنگی، نمی توانند به اندازه کافی آب و مایعات بنوشند.

چه افراد دیگری ممکن است با کم آبی مواجه شوند؟

گاهی اوقات سالمندانی که بیش از حد داروهای مدر مصرف می کنند نیز با کم آبی مواجه خواهندشد. تزریق سرم های نمکی در نمونه های ذکر شده باعث بهبود وضعیت بیمار می شود و حجم مایع درون رگ را به سرعت افزایش می دهد. یک نمونه دیگر بیمارانی هستند که با خونریزی شدید گوارشی مراجعه می کنند. این بیماران نیازمند جبران سریع حجم خون از دست رفته هستند و دریافت سرم های نمکی گاه نجات دهنده جان چنین بیمارانی است.

سایر سرم ها چطور؟

سرم های قندی که عمده ترکیب آنها قند است، هنگام افت قندخون به خصوص در بیماران مبتلا به دیابت که گاه در اثر تزریق انسولین یا مصرف قرص با افت قندخون مواجه می شوند، تجویز می شود. این حالت نسبتا شایع است.

انواع دیگر سرم ها، سرم های قندی نمکی، پروتئینی و تغذیه ای هستند.

سرم های تغذیه ای فقط در بیمارستان ها موجود است.

این سرم ها به دلیل اینکه حاوی مواد چربی و پروتئین هستند، کالری بالایی دارند و در بیمارانی که به علت عمل جراحی نمی توانند مدت طولانی غذا بخورند، به صورت وریدی تزریق می شود. انواع تخصصی تر سرم هم هستند که در درمان بیماران مبتلا به نارسایی کبد، بیماران قلبی عروقی، عفونی و… کاربرد دارند.

آیا قبل از تزریق سرم بیماران قلبی، کلیوی، یا دیابتی باید پزشک را از بیماری شان مطلع کنند؟

حتما وگرنه ممکن است عوارض غیرقابل جبرانی را شاهد باشیم، مثلا تزریق سرم نمکی به بیماران دچار نارسایی قلبی یا نارسایی کلیوی می تواند آنها را با مشکل جدی مواجه کند. به همان دلیل که این بیماران باید از خوردن نمک به شدت پرهیز کنند،

تزریق سرم نمکی نیز ممکن است سبب احتباس آب و نمک در بدن و تشدید علایم بیماری شان شود.

از سوی دیگر، تزریق سرم حاوی قند در بیماران دیابتی که افت قند نداشته اند کار صحیحی نیست و می تواند سبب به هم خوردن تعادل قند خون شود. در موارد ذکر شده، تزریق سرم باید به وسیله پزشک مجرب و با دلیل مشخص انجام شود.

هنگام احساس خستگی و ضعف ناشی از افت قندخون تزریق سرم ضروری است؟

نه! در اغلب موارد در چنین حالتی قندخون طبیعی است زیرا احساس خستگی، بسیاری اوقات ناشی از افت قندخون نیست.

برای رفع خستگی کافی است کمی استراحت کنید و مقداری آب، شربت، دوغ یا نوشیدنی های سالم دیگر بنوشید. اگر فردی هستید که احساس خستگی دائمی باعث اخلال در کار روزمره تان می شود، باید به جای درخواست برای تزریق سرم به پزشک مراجعه کنید تا علت آن بررسی شود.

احساس خستگی دائمی به چه دلیل می تواند باشد؟

در این مورد علل جسمی و روانی مختلفی مطرح اند. در اکثر قریب به اتفاق، علت مهم و خطرناکی وجود ندارد. کم خونی یک علت شایع به خصوص در خانم هاست. مسایل غیرجسمی شامل افسردگی و اضطراب های خفیف و نهفته هم علت خستگی در بخش زیادی از جامعه هستند. کمبودهای هورمونی، مصرف برخی داروها، بعضی بیماری های عفونی مزمن، مشکلات قلبی، کلیوی، کبدی و بالاخره بیماری های نادر عضلانی اسکلتی هم می تواند علت ضعف و خستگی در چنین افرادی باشد. در افراد مسنی که در هفته ها و ماه های اخیر دچار خستگی شده اند، علاوه بر علل مذکور باید به فکر بدخیمی ها هم بود.

آیا تزریق سرم در تمامی موارد باعث بهبود وضعیت بیمار می شود؟

متاسفانه برخی افراد تصور می کنند بیماری شان با تزریق سرم بهبود خواهد یافت. به همین دلیل با مراجعه به درمانگاه یا اورژانس، از پزشک درخواست می کنند برایشان سرم تجویز کند. این تصور بین مردم و مخصوصا خانم ها رایج است و متاسفانه برخی از همکاران نیز به آن دامن می زنند. همه ما باید بدانیم که سرم، دارو نیست.

پس خانم ها بیشترین تزریق سرم را دارند؟

معمولا همین طور است. فشارخون طبیعی ۱۲۰ روی ۸۰ میلی متر جیوه است اما فشارخون در بسیاری از خانم های جوان به طور طبیعی از این عدد کمتر است.

برخی از این افراد مکررا برای تزریق سرم به درمانگاه ها مراجعه می کنند اما بازهم هرگاه فشارخونشان اندازه گیری می شود پایین گزارش می شود!

تأثیر تزریق سرم در این افراد مثل هر فرد سالم دیگری مثل این است که یک یا دو لیوان شربت آبلیموی خوشمزه نوش جان کرده باشند؛

بنابراین ممکن است به طور موقت احساس خوبی هم پیدا کنند.

 

منبع:

http://www.aftabir.com/articles/view/health_therapy/medical_advise/c13_1314113087p1.php/

 

 

درباره نویسنده

دکتر افشین عشقی

دکتر افشین عشقی کار خود را در زمینه آموزش و درمان بیماران دیابتی در سال1386 در محل فعلی مطب آغاز نمودند ولی همواره تحقیق ومطالعه در مورد تازه های دیابت در کنار درمان بیماران ، اصلی اجتناب ناپذیر در زندگی روزمره ایشان است.

دیدگاهتان را بنویسید