دانستنیهای دیابت

نگهداری و تزریق انسولین

storage2
نوشته شده توسط دکتر افشین عشقی

انسولین یک هورمون پروتئینی است که توسط سلولهایی به نام سلول ( بتا) که در جزایر لانگراس در لوزالمعده قرار دارند، تولید می شود و وظیفه کنترل قند خون در بدن را به عهده دارد.

با ورود غذا به لوله گوارش و تجزیه آن، قند موجود در غذا از طریق پرزهای جدار دستگاه گوارش وارد خون می شود.

ورود قند به خون علامتی به لوزالمعده فرستاده و با تحریک سلولهای بتا؛ انسولین تولید و ترشح می شود.

انسولین نیز ورود گلوکز یا قند خون را به داخل سلولهای بدن تسهیل می کند و در آنجاست که این قند یا می سوزد و انرژی تولید می کند و یا ذخیره می شود.حال اگر به نحوی سلولهای بتای لوزالمعده توان تولید کافی انسولین را نداشته باشند و یا بدن نسبت به انسولین مقاومت نشان دهد، قند در خون باقی مانده و به داخل سلول هدایت نمی شود.

باید دانست از آنجایی که انسولین یک پروتئین است، مصرف خوراکی آن سبب می شود تا در شیره معده مورد حمله آنزیم های قوی هضم کننده پروتئین قرار گیرد و منهدم شود. لذا انسولین را نمی توان به صورت قرص یا کپسول تهیه نمود و باید از طریق زیر جلدی تزریق نمود.

داخل هر شیشه چه مقدار انسولین وجود دارد؟

مقدار انسولین داخل هر شیشه بر اساس واحد سنجیده می شود.

هر شیشه انسولین حاوی 10 سی سی انسولین 100 واحدی است و در مجموع هزار واحد انسولین (1000=10× 10) داخل هر شیشه وجود دارد. به این ترتیب شما می توانید زمان تقریبی اتمام انسولین داخل هر شیشه را با توجه به میزان انسولین تزریق روزانه محاسبه کنید. به طور مثال اگر روزی 15 واحد انسولین  NPH  مصرف می کنید ، باید به این طریق عمل کنید:

66 =  15 (میزان انسولین مصرفی روزانه) /  (کل انسولین موجود در یک شیشه) 1000

بنابراین 66 روز طول می کشد تا یک شیشه انسولین  NPHتمام شود.

اگر انسولین کریستال مصرف می کنید، به همین طریق زمان اتمام شیشه را محاسبه نمایید. با انجام این محاسبه می توان چند روز قبل از اتمام شیشه انسولین اقدام به تهیه شیشه جدید نمایید تا با کمبود انسولین مواجه نگردید.

البته توصیه میشود ، بدلیل کاهش قدرت و عملکردانسولین های باز شده (استفاده شده) ، بیش از یک ماه مورد استفاده قرار نگیرد.

شرایط نگهداری شیشه حاوی انسولین

·شیشه انسولینی را که در حال مصرف است، می توان در دمای اتاق نگهداری کرد اما شیشه های انسولین باز نشده را باید در یخچال نگهداری کنید.

·از قرار دادن انسولین در درجه حرارت بالا خودداری کنید. توجه داشته باشید که دمای مناسب برای نگهداری شیشه انسولین بین 30-20 درجه سانتیگراد می باشد.

·از تکان های بیش از حد شیشه حاوی انسولین خودداری کنید. زیرا باعث از بین رفتن قدرت اثر دارو می گردد.

 به تاریخ انسولین توجه کنید.

·قبل از استفاده از انسولین لازم است شیشه حاوی انسولین را از نظر وجود ذرات خارجی، همچنین یخ زدگی بررسی نمایید. در صورت کدر شدن انسولین کریستال داخل شیشه، این انسولین قدرت اثر خود را از دست داده است( کدر شدن شیشه انسولین کریستال به علت عدم رعایت ترتیب کشیدن انسولین از هر شیشه است).

·انسولین NPHبعد از یک تکان ملایم باید یکدست و شیری شود، در غیر اینصورت غیر قابل استفاده می باشد.

·از قرار دادن شیشه انسولین در برابر نور مستقیم آفتاب خودداری کنید.

·شیشه انسولین را از یخ زدگی محافظت نمایید.

·تزریق انسولین سرد دردناک است . بهتر است انسولین را اگر در یخچال نگهداری می کنید، 30 دقیقه قبل از تزریق از یخچال خارج کنید.

محل های مجاز تزریق انسولین

·  تنها به صورت تزریق زیر جلدی می توان از انسولین استفاده نمود.

(با سرنگهای جدید {که سر سوزنهای کوتاه و غیر قابل جدا شدن از سرنگ دارند} تزریق انسولین بصورت کاملا عمود بر پوست و نود درجه یا مستقیم انجام میشود).

·  برای جلوگیری از ایجاد تغییرات پوستی و بافت چربی ، تزریق انسولینی بایستی به صورت چرخشی انجام شود (در جاهی مختلف بدن در دفعات مختلف تزریق ، تزریق شود.)

· سرعت جذب انسولین در محل های مختلف تزریق متفاوت است. سرعت جذب در شکم سریع تر از بازوها، بازوها سریع تر از رانها و همچنین رانها سریع تر از باسن می باشد.

البته این مسئله در مورد انسولین های سریع الجذب صدق میکند برای انسولین های نسبتا کند مثل NPH  و یا لنتوس تاثیر آنچنانی ندارد.

·  ورزش سرعت جذب انسولین را از نواحی تزریق افزایش می دهد.

·  تغییرات پوستی در نواحی تزریق باعث کُندی جذب انسولین می گردد.

· اگر بیش از یک تزریق در روز انجام می دهید ، بهتر است از چند عضو برای تزریق انسولین استفاده کنید.

مراحل تزریق

1-    قبل از هر تزریق باید دستها را کاملاً بشویید محل تزریق انسولین نیز باید تمیز باشد.

2-    در صورت استفاده از انسولین شیشه انسولین را به آرامی بین دو کف دست بغلطانید. شیشه را تکان ندهید.

3-    سر پلاستیک شیشه های انسولین را با پنبه الکلی تمیز نمایید.

4-  به همان میزانی که انسولین لازم دارید، هوا وارد شیشه انسولین کنید. اگر از دو نوع انسولین به صورت مخلوط استفاده می کنید، ابتدا هوا را وارد هر دو شیشه کنید.

5-  شیشه را بر گردانید و میزان انسولین لازم را وارد سرنگ کنید. در صورت تزریق انسولین ، ابتدا انسولین کریستال را در سرنگ بکشید، سپس انسولین NPHرا وارد سرنگ نمایید.

6-  بعد از کشیدن انسولین به داخل سرنگ، حبابهای هوا را خارج کنید( حبابهای هوا به تنهایی خطرناک نیستند، اما مقدار انسولین تزریقی با وجود حبابهای هوا کاهش می یابد). چند ضربه به بدنه ی سرنگ وارد کنید تا حبابها به سطح آمده، آنگاه با فشار مختصری به پیستون حبابها را خارج کنید.

7- همانطوریکه توضیح داده شد برحسب طول سر سوزن سرنگ انسولین زاویه تزریق متفاوت است . در اغلب افراد و با سر سوزنهای جدید و کوتاه تزریق در ناحیه قدامی رانها و بازوها، ابتدا باید پوست بالا آورده شود( با دو انگشت پوست را چین دهید) و با زاویه 90 درجه (مستقیم) سر سوزن را وارد کرد اما اگر فرد لاغر باشد یا سرسوزن خیلی بلند باشد و به دستها تزریق میکنید ، زاویه تزریق 45 درجه میباشد.

8-  سر سوزن را به سرعت و با ملایمت وارد پوست کنید. سعی کنید چند لحظه در هنگام وجود سر سوزن در بدن مکث کنید تا خروج انسولین از بدن کمتر شود و توصیه میشود قبل از خروج سر سوزن از بدن ، در صورت گرفتن پوست و بالا آوردن آن به منظور تسسهیل تزریق ابتدا آنرا آزاد  (ول کنید).

نکات ویژه هنگام تزریق انسولین

– انسولین را 30-20 دقیقه قبل از صرف غذا تزریق کنید.

– تزریق انسوین اضافی ، عدم مصرف وعده های غذا و فعالیت بیش از حد باعث کاهش قند خون می گردد.

– فواصل تزریق در یک عضو را رعایت کنید. فاصله هر تزریق بعدی باید یک تا یک و نیم سانتیمتر باشد.

– دمای انسولین تزریقی باید با دمای اتاق هماهنگ باشد ( ترجیحا 30 دقیقه قبل از تزریق شیشه انسولین  را از یخچال خارج کنید، تزریق انسولین سرد ، دردناک است)

– از عدم وجود حباب در داخل سرنگ انسولین اطمینان حاصل کنید، سپس عمل تزریق را انجام دهید.

– اگر قبل ازعمل تزریق از الکل استفاده می کنید( مالیدن الکل در محل تزریق در صورت تمیز بودن پوست ضرورت ندارد ) باید صبر کنید تا الکل کاملا از سطح پوست تبخیر شود، آنگاه عمل تزریق را انجام دهید.

– هنگام ورود سرسوزن ،عضله محل تزریق را شل کنید.

– جهت زاویه سر سوزن را بعد از ورود و همچنین هنگام خروج از پوست تغییر ندهید.

– اگر سوزن کُند شده است، دوباره از این سرنگ استفاده نکنید.

– سعی کنید همواره انسولین را در یک ساعت مشخص از شبانه روز تزریق کنید.

– اگر یک نوع انسولین داخل سرنگ کشیده اید، انسولین داخل سرنگ را می توان تا یک هفته داخل یخچال نگهداری کرد.

-طبق توصیه اکثرکارشناسان مخلوط انسولین و کریستال داخل سرنگ را حداکثر 5 تا 15 دقیقه بعد از مخلوط کردن تزریق کنید.

  • همیشه یک ویال انسولین اضافی را در یخچال نگهداری کنید تا در زمان های ضروری بتوان از آن استفاده کرد.
  • هیچ زمانی از انسولین شفافی (انسولین رگولار) که کدر شده باشد یا تکه های کوچک و کلوخه و یا رسوب در ویال دیده شده و با تکان دادن ملایم حل نشود، استفاده نکنید.
  • انسولین نباید در معرض درجه حرارت های بالا، تماس مستقیم با نور آفتاب و یا یخ زدن قرار گیرد زیرا اثر بخشی خود را از دست می دهد.
  • اگر انسولین در معرض نور خورشید قرار گرفته باشد، گاه تغییر رنگ قهوه ای نشان میدهد که در این موارد نباید از آن استفاده کنند.
  • از قرار دادن انسولین در برابر حرارت زیاد مانند پشت شیشه عقب اتومبیل یا کنار پنجره آفتاب گیر خودداری شود.
  • انسولین در اثر یخ زدن صدمه می بیند، به همین علت نباید انسولین در قسمت جایخی یخچال قرار داده شود.
  • در صورت فاسد شدن انسولین، نوع شفاف آن (کریستال) کدر می شود و نوع شیری رنگ (ان پی اچ) نیز یکنواختی خود را از دست می دهد و به صورت دانه دانه به دیوارة شیشه می‏چسبد.
  • اگر شما به مناطق گرم سفر می کنید به خاطر داشته باشید که انسولین در آب و هوای گرم سریع تر جذب می شود بنابراین کنترل منظم آن از اهمیت بالایی برخوردار است و اگر به مناطق سرد سفر می کنید بدانید که در اثر سرما فعالیت انسولین کاهش پیدا می کند.
  • تا زمانی که قند خون را کنترل نکرده و اطلاعات لازم را در مورد تطبیق با انسولین مصرفی ندارید، مقدار انسولین خود را افزایش ندهید، زیرا که قند مقداری بالاتر از حد طبیعی برای چند روز از بروز موارد خطرناک هیپوگلیسمی بهتر است.
  • طی مسافرت بهتر است انسولین را در کیف دستی خود حمل کنند نه در چمدانی که به قسمت بار می سپارد. این نکته به ویژه در مسافرت با هواپیما اهمیت دارد؛ زیرا که در ارتفاع بالا ممکن است انسولین در قسمت بار هواپیما یخ بزند.
    – ویال های انسولین و کارتریج های قلم باز نشده باید در یخچال و دمای ۲ تا ۸ درجه نگهداری شوند.
  • نیازی نیست که ویال ها و قلم های انسولین پس از باز شدن، در یخچال نگهداری شوند، بلکه دمای اتاق دمای مناسبی برای نگهداری آن هاست.(ویال و قلم).
  • همیشه قبل از استفاده تاریخ مصرف انسولین را بررسی کنید.
  • تاریخ شروع استفاده از انسولین را در دفترچه ای یادداشت کنید زیرا تا ۲۸ تا ۳۰ روز می توانید از آن ها استفاده کنید
  • سازمان غذا و داروی امریکا معتقد است که انسولینی که در دماهای بالاتر از ۳۰ درجه سانتی گراد نگهداری می شود را می توان در موقعیت های اضطراری استفاده کرد. انسولین در دماهای بالا قدرت خود را از دست می دهد اما به نظر نمی رسد که خطرناک باشد.

همانطوریکه در بالا توضیح داده شد ، نگهداری ویال (انسولین شیشه ای) و قلم (انسولینهای جدید) از لحاظ دمایی فرقی با هم ندارد. هر دو تا زمان شروع استفاده در یخچال و در جایی که یخ نزند (در محل جا میوه ای) نگهداری شود و درصورت استفاده میتواند به شرط خنک بودن اطاق (زیر 30 درجه) و ترجیحا زیر 25 درجه نگهداری نمود.

درصورتیکه محل زندگی شما از لحاظ درجه حرارتی بالاتر از این محدوده است ، حتما در یخچال نگهداری شود.

در هنگام جابجایی بین شهری یا داخل شهری ، اگر دما بالاتر از 30 درجه است که غالب اوغات چنین است باید انسولین خنک نگهداشته شود.

راهکارهای ساده ای از قبیل یک تکه بزرگ یخ را داخل پلاستیک چند لایه قرار دهید که انسولین مستقیما با یخ تماس نداشته باشد ، این یخ را داخل یک کیف که خوب بسته میشود قرار دهید و تا رسیدن به مقصد کیف را در جای خنک نگهدارید.

از کلمن های کوچک و یا فلاسک چای که در آن یخ انداخته اید (همانطوریکه توصیه کردم ، انسولین به یخ تماس نداشته باشد).

از یخ خشک که این روزها فراوان شده و دندانپزشکان ، جراحان زیبایی و بوتاکس به جهت کاهش درد به بیماران میدهند و قابل تهیه از داروخانه میباشد به تعداد چند عدد تهیه شده و چون مثل یخ معمولی آب نمیشود و رطوبت و خیسی ندارد ، از آن استفاده شود.

ice

یا از کیفهای حمل انسولین FRIO  که نیاز به برق و باتری برای شارژ شدن ندارد استفاده کنید.

این کیف دارای یک قسمت کیسه مانند است که با خیس کردن کامل آن ف اجزای داخلی آن ژله مانند شده و آب جذب میکند و تا 48 ساعت از خودش خنکی مرطوب (نه خیس) همانند مکانیسم کوزه های قدیمی در خنک نگهداشتن آب ، بروز میدهد و انسولین را خنک نگه میدارد.

fio

 

فراموش نکنید دمای بدن انسان 37 درجه است . کسانیکه همیشه قلم انسولین را در جیب خود حمل میکنند و حتی کت و کاپشن روی آن میپوشند ،

دما را بالاتر میبرند و از کارایی انسولین خود کم میکنند.

منبع:

بخشی از مطالب از سایت زیر اقتباس شده است

http://diabetestma.org

درباره نویسنده

دکتر افشین عشقی

دکتر افشین عشقی کار خود را در زمینه معالجه بیماران دیابتی در سال ...

دیدگاهتان را بنویسید