دانستنیهای سلامت

روزه و حفظ سلامت

ramadan
نوشته شده توسط دکتر افشین عشقی

گرچه از ماه مبارک رمضان ، چندین ماه میگذرد ولی دانستن نکاتی راجع به روزه داری و حفظ سلامت با روزه داری همواره مفید است.

کتاب زیر نوشته دوست و همکار دانشمندم جناب آقای دکتر سیدرمضان محسن پور است که همواره در تلاش ارائه بهترین ها برای جامعه ایرانی میباشند.

روزه داری چیست ؟

روزه بر خلاف معنای لغوی آن تنها به معنای کم خوردن آن نیست،بلکه در دین مبین اسلام ،روزه داری (Fasting) معنایی فراتر داشته، پرهیز از خوردن و آشامیدن،خودداری از روابط جنسی، عدم مصرف دخانیات و لب فروبستن از اعمال نکوهیده ای چون غیبت و دروغگویی را برای مدت یک ماه – از اذان صبح تا اذان مغرب- شامل می شود.

روزه داری عبارت است از اجرای یک برنامه کامل و منظم بهداشتی که در آن بهداشت جسم و بهداشت روان هردو مد نظر قرار دارد.

امروزه به خوبی به اثبات رسیده است که زیاده روی در خوردن غذا نه تنها سلامت جسم انسان را به مخاطره می اندازد،بلکه با تعالی روح نیز در تضاد است.پرخوری، حس خودخواهی و زیاده طلبی را در وجود انسان تقویت نموده، روح او را خموده و افسرده می سازد،آن را از تعالی بازداشته و آدمی را مغلوب شهوات و هواهای نفسانی می نماید.از پیامبر اکرم (ص) چنین نقل است:

“از زیادی غذا بپرهیزید،چرا که نشان قساوت بر دل می نهد،بدن را در فرمانبرداری از خدا کند میکند و او را ازشنیدن اندرزها ناشنوا میسازد”

تغییرات طبیعی بدن در زمان روزه داری

پرسشی که برای بسیاری از مردم مطرح است این است که روزه داری برای سلامت انسان خوب است یا بد؟ لازمه پاسخ به این پرسش آن است که ابتدا مروری برآنچه در طی روزه داری در بدن رخ می دهد داشته باشیم، به بیان دیگر باید “فیزیولوژی روزه داری” را بشناسیم.

فیزیولوژی روزه داری

سوخت و ساز غذا در بدن انسان حدود هشت ساعت پس از آخرین وعده غذایی یعنی هشت ساعت پس از زمانی که جذب مواد مغذی موجود در غذای مصرفی خاتمه می یابد،دچار تغییر می شود. منظور از این عبارت چیست؟ در شرایط طبیعی،قند موجود در بدن(به آن گلوکز می گویند) که در کبد و عضلات ذخیره می شود،منبع اصلی انرژی بدن به حساب می آید. وقتی گرسنگی حدود ۸-۱۴ ساعت طول می کشد،ذخایر قند به پایان می رسد و چربی ها به عنوان دومین منبع انرژی توسط سلول های بدن مورد استفاده قرار می گیرند. این قضیه در روزه داری اتفاق می افتد،اما اگر گرسنگی طولانی شده و روزها یا هفته های زیادی طول بکشد، بدن ناچار می شود برای تامین انرژی مورد نیاز به تجزیه و سوختن پروتئین ها که در ساختار سلول ها، عضلات و اسکلت بدن به کار رفته اند،روی آورد که قطعا برای سلامتی خطرناک و با زندگی مغایر است.مورد اخیر را در مبتلایان به سوء تغذیه، و فقرا یا کسانی که به اعتصاب غذاهای طولانی دست می زنند می بینیم. در این حالت پروتئین ها بر اثر تجزیه عضلات آزادشده و در نتیجه عضلات تخریب می شوند، در حالیکه فرد روزه دار برای مدت یک ماه تنها از طلوع تا غروب آفتاب {بسته به فصلی که ماه رمضان با آن مصادف می شود از۸-۱۴ ساعت متغیر است} از خوردن و آشامیدن خودداری می کند و این باعث می شود که در طی این ماه بدن به جای مصرف قند به مصرف چربی به عنوان سوخت اصلی روی آورد و در عین حال پروتئین ها دست نخورده و بافت ها سالم باقی بمانند.

نتیجه سوختن چربی ها،کاهش وزن و در نتیجه پیشگیری از بیماریهایی چون بیماری قند (دیابت) و فشار خون است که یکی از مزایای مهم روزه داری به شمار می آید. به علاوه تفاوت دیگری که بین روزه داری و گرسنگی های طولانی و نامعمول دیده می شود این است که فرد روزه دار در فاصله افطار تا سحر امکان خوردن متعادل غذا و آشامیدن مایعات را دارد. منظور از غذای متعادل، غذایی است که حاوی پنج گروه اصلی مواد غذایی، ریزمغذی ها و انواع نمک ها و آب کافی باشد.

روزه داری عامل تعالی روح و آسایش روح و آسایش روان

امروزه از نظر علمی به اثبات رسیده است که روزه داری نه تنها به جهات معنوی موجبات آرامش روحی را در افراد روزه دار فراهم می کند، بلکه به واسطه افزایش هورمون هایی چون اندورفین ها که در زمان روزه داری سطح شان در خون بالا می رود، شرایط روحی – روانی بهتری برای فرد ایجاد می نماید. این موضوع همچنین موجب آرامش و آسایش خاطر و نیز افزایش سطح هوشیاری و تمرکز در فرد روزه دار می شود.

اصول تغذیه صحیح در زمان روزه داری

روزه داری بدون رعایت اصول صحیح تغذیه نه تنها ضامن سلامت انسان نیست، بلکه می تواند سلامت وی را به مخاطره بیندازد. متاسفانه گاهی شاهد این مسئله هستیم که برخی از روزه داران پس از ماه رمضان دچار عوارضی چون افزایش وزن، افزایش سطح چربی های خون، از کنترل خارج شدن بیماری دیابت و نیز فشار خون، مشکلات گوارشی و یا اختلالاتی در سایر اعضای بد ن می شوند. به همین دلیل ضرورت دارد تا روزه داران عزیز با اصول صحیح تغذیه در ماه مبارک آشنا شوند و آنها را به کار بندند. مهم ترین این اصول عبارتند از:

۱- غذای مصرفی در ماه رمضان باید ساده باشد و نباید خیلی با غذای روزمره فرد روزه دار تفاوت کند.

۲- در ماه رمضان نیز باید حتما همانند سایر اوقات سال، سه وعده غذایی داشته باشید: افطار، شام، سحری

در واقع نیاز به حذف هیچ یک از وعده های غذایی نیست، اما یک فرد روزه دار باید حداقل ۲۰ درصد کمتر از ماه های دیگر سال غذا بخورد زیرا این موضوع موجب می شود تا بدن او فرصت سوزاندن چربی های اضافی را بیابد.

۳- روزه داران باید از غذاهای متنوع استفاده نمایند، زیرا هر یک از غذاها دارای موادی هستند که برای سلامتی بدن ضروری اند. در واقع غذای فرد روزه دار باید شامل ۵ گروه اصلی مواد غذایی باشد، این گروه ها عبارتند از:

v نان، سیب زمینی و غلات

v گوشت، ماهی، تخم مرغ و حبوبات

v شیر و لبنیات

v میوه ها

v سبزیجات

۴- در فاصله افطار تا سحر،‌آب فراوان (۸-۱۲ لیوان) بنوشید. این کار برای جلوگیری از یبوست و رفع آن، دفع سموم و مواد زائد از بدن و تنظیم سوخت و ساز بدن و خصوصاً در بیمارانی که کلیه های سنگ ساز دارند مهم و مورد نیاز است.

۵- غذاهای پرفیبر (حاوی الیاف طبیعی گیاهی) بخورید.

میوه ها، سبزیجات، حبوبات و غلات در این گروه غذایی جای دارند.

اهمیت این نوع مواد غذایی این است که:

الف) مغذی هستند(عموماً جزء کربوهیدراتهای پیچیده هستند).

ب) نسبتاً کم کالری هستند.

ج) فیبر مورد نیاز روزانه(حدود ۲۰-۳۰ گرم فیبر) را تأمین می کنند.

د) به آرامی هضم شده و تدریجا جذب می شوند. این موضوع سبب می شود که فرد را برای مدت طولانی سیر نگه دارند.

ه) عمدتا دارای ویتامین ها (ویتامین ‍‍C و ویتامین های گروه B ) و عناصر معدنی (آهن) و مفید برای بدن هستند.

از غذاهای حاوی فیبر مناسب می توان به آرد سبوس دار، غلات و حبوبات، گندم سبوس دار، سیب زمینی، سبزیجات و دانه های سبز و تقریبا تمام میوه ها (زردآلو، آلو خشک، انجیر و …) و سبزیجات (کاهو، جعفری، تره، اسفناج، و …) اشاره نمود.

۶- خوردن آهسته غذا و جویدن کامل آن و نیز دست کشیدن از غذا پیش از سیر شدن کامل که در سخنان پیامبر(ص) و ائمه (ع) بارها بر آن تاکید شده است، همانند دیگر ماه های سال از اصول مهم غذاخوردن در ماه مبارک رمضان به حساب می آید.

۷- در ماه رمضان حتما از انواع سبزیجات و میوه های مختلف مثل هویج، لیمو، کاهو و کلم بروکلی استفاده کنید. این مواد یک خاصیت مهم دیگر نیز دارند وآن خاصیت ضد سرطانی آنهاست.

۸- از گوشتهایی که چربی آنها را جدا کرده اید، مرغ بدون پوست و لبنیات کم چرب استفاده نکنید زیرا دارای چربی اشباع شده هستند که به نوبه خود باعث افزایش میزان کلسترول خون می شود.

۹- مصرف غذاهای آماده بیرون (فست فودها) مثل انواع ساندویچ ها، پیتزا و الویه آماده و موارد دیگر از این دست را کنار بگذارید.

۱۰- از روغن های نباتی جامد برای پخت و پز استفاده نکنید. به جای آن سعی کنید که غذاها را به صورت آب پز و پخته طبخ نموده و یا از روغن های مایع گیاهی (مانند انواع روغن های کانولا) استفاده نمایید.

اساساً بهتر است تا حد امکان در ماه رمضان از غذاهای سرخ شده استفاده نشود زیرا علاوه بر افزایش چربی خون، موجب سوءهاضمه، ورم معده و اختلال در وزن خواهد شد.

۱۱- حتما از کلسیم کافی استفاده کنید. کلسیم را می توانید از لبنیات کم چرب تامین کنید، اما اگر کلسیم موجود در مواد غذایی کفاف نیازهای شما را نمی دهد می توانید طبق نظر پزشک معالج خود از قرص ها و دیگر مکمل های غذایی استفاده نمایید.

غذاهای مفید و غذاهای مضر در زمان روزه داری

روزه داران باید از مواد غذایی که تحت فرآوری تهیه شده اند، غذاهای حاوی کربوهیدراتهای تصفیه شده مثل شکر که بیش از اندازه تصفیه شده است، آرد سفید، غذاهای خیلی چرب(مثل کیک های خامه ای، انواع بیسکویت های کرم دار، شکلات، شیرینی های تر و خامه دار، زولبیا و بامیه، باقلوا، حلوای خیلی پرشکر و چرب و گوشت های چرب سرخ شده و کله پاچه اجتناب نمایند. همچنین باید از نوشیدنی های کافئین دار مثل چای، قهوه، و کولا کمتر استفاده نمایند زیرا کافئین ادرار را زیاد می کند و به همین جهت فرد را در طی روزه دچار کم آبی و احساس تشنگی می سازد.

در عوض استفاده از غذاهای کم چرب که در تهیه آنها از روش پختن استفاده شده است یا تنها با مقدار کمی روغن گیاهی مایع سرخ شده اند در کنار موادی چون سیب زمینی پخته و یا سبزیجات آب پز به همراه ماست در گروه اغذیه سالم جای دارند. شیرینی جات مورد استفاده باید از شیرینی هایی باشند که در تهیه آنها از شیر، عسل، شیره انگور و یا سایر ترکیبات گیاهی استفاده شده است.

چگونه روزه خود را افطار کنیم؟

افطار کردن یکی از زیباییهای روزه داری است که در آن برکات فراوانی وجود دارد. در سنت پیامبر خدا تاکید فراوان بر افطار کردن در وقت مقرر و بلافاصله پس از اذان مغرب شده است. افطار بهتر است با آب ولرم و خرما باز شود. خوردن شیر گرم و مقداری نان به همراه پنیر و سبزی و نیز سوپ یا آش رقیق بهترین غذا برای افطار است. گشودن افطار با آب جوشیده ولرم به دفع مواد سمی از ادرار و دستگاه تنفس کمک نموده، موجب سرحالی و سرزندگی فرد می شود. بدن انسان در زمان افطار همچنین نیاز به یک منبع انر‍‍ژی به شکل گلوکز(قند خون) دارد که سریعا انرژی لازم را در اختیار بافت های بدن و خصوصا سلول های بافت های عصبی و مغز قرار می دهد. امروزه از نظر علمی نیز به اثبات رسیده است که خرما که نام آن به عنوان غذایی مقدس در قرآن کریم و نیز احادیث منقول از پیامبر (ص) آمده است یکی از بهترین غذاهایی است که فرد روزه دار می تواند با آن روزه خود را بگشاید. این غذا منبعی عالی از قند، فیبر و املاحی چون پتاسیم و منیزیوم است. از پیامبر اسلام (ص) چنین نقل شده است:

“هر گاه کسی از شما روزه بود، با خرما روزه بگشاید و اگر خرما نیافت با آب افطار کند، چرا که آب پاک کننده است”

در واقع غذاهایی که در قرآن و احادیث نامی از آنها به میان آمده است، غذاهایی متعادل، سالم و منطبق بر نیازهای بدن هستند که به تعادل عملکردهای بدن در طی ماه رمضان کمک می کنند. غذاهایی که توسط حضرت محمد (ص) توصیه شده است شامل شیر، خرما، گوشت گوسفند و نان جو است. در قرآن نیز به میوه هایی چون زیتون و خرما و انجیر اشاره شده است.

به هر حال شخص روزه دار باید با غذایی سبک و در عین حال پرانرژی افطار نماید و از مصرف غذاهای حجیم، برنج و غذاهای سرخ کردنی و غذاهای آماده بیرون (فست فودها) اجتناب نماید، تا بدن آرام آرام خود را آماده شام کند.

یادآوری:

۱- افطار را با آب، خرما، کشمش، عسل و به طور کلی با یک قند طبیعی آغاز کنید. خوردن چای کم رنگ، شیر گرم، فرنی و حلیم کم روغن نیز می تواند در آغاز افطار مناسب باشد.

۲- سیب زمینی آب پز،صیفی جات پخته شده(برگ کلم، کرفس، کلم بروکلی، نخود فرنگی، هویج)، مقدار کم گردو، شیر برنج، توت، کره و عسل و تخم مرغ آب پز نیز غذاهای مناسبی برای افطار هستند.

۳- زولبیا و بامیه ممنوع!

مصرف این نوع شیرینی در وعده افطار سبب افزایش قند و چربی خون شده و عملا مکانیزم چربی های بدن را که در ابتدای بحث به آن اشاره نمودیم خنثی می کند. لذا روزه داران گرامی باید از این گونه موارد بپرهیزند و به قندهای طبیعی بسنده نمایند.

۳- با قند مصنوعی(قند، شکر، شکلات، شیرینی جات، زولبیا و بامیه) افطار نکنید.

۴- در هنگام افطار از مصرف هر گونه غذاهای چرب پرهیز کنید.

۵- هیچگاه افطار را با آب سرد، غذاهای سرد و نوشابه های گازدار آغاز نکنید.

۶- آش رشته غلیظ با پیاز داغ که حاوی روغن زیادی است و به وفور در افطار مصرف می شود غذای مناسبی برای افطار نیست زیرا موجب سوء‌ هاضمه و عوارض دیگر می شود. لذا بهتر است از مصرف آن خودداری نموده، به جای آن از آش رشته رقیق و بدون روغن در وعده افطار استفاده شود.

اهمیت خوردن شام در روزه داری

شام به عنوان یکی از وعده های غذایی مهم در روزه داری باید مورد توجه روزه داران گرامی قرار گیرد.

از آنجا که طول شب در فصل تابستان کوتاه است بهتر است که روزه داران عزیز کمی پس از صرف یک افطار بسیار ساده و سبک که به آن اشاره نمودیم اقدام به صرف شام نمایند و تا پیش از خوابیدن ۲ لیوان چای کم رنگ، یک لیوان شیر و حداقل ۲ عدد میوه (خصوصاً سیب با پوست) نیز میل کنند. اما در پاییز و خصوصا زمستان که عموما اذان مغرب حوالی ساعت ۶ عصر گفته می شود بهتر است که روزه داران حدود ۳ ساعت پس از خوردن یک افطاری سبک(خرما، نان، پنیر و سبزی) به صرف شام بپردازند.

شام می تواند در برگیرنده گوشت (گوشت سفید، قرمز و ماهی)، نان و غلات، لبنیات، سبزیجات و میوه ها باشد. میوه را بهتر است که در پایان شام یا کمی پس از صرف شام یا کمی پس از صرف شام مصرف کرد تا هم باعث تسهیل در هضم غذا شده و هم از یبوست جلوگیری نماید.

برنج،خورشتی که از چربی زیاد در طبخ آن استفاده نشده است، سالاد و ماست ترکیب مناسبی برای شام روزه داران محسوب می شود.

سحری، وعده اصلی غذایی در ماه رمضان

سحری نسبت به دو وعده افطار و شام باید وعده اصلی را تشکیل دهد. این مسئله خصوصا در افرادی که فعالیت فکری زیادی دارند مانند دانشجویان و دانش آموزان و یا ورزشکاران و کارگرانی که فعالیت جسمانی آنها زیاد است حائز اهمیت بیشتری است. کمبود بیش از حد انرژی در افرادی که به غلط روزه بی سحری می گیرد سوخت و ساز بدن وی به سمت تجزیه ناقص چربی ها پیش می رود که حاصل آن تشکیل ترکیباتی به نام اجسام کتونی است.

تجمع این ترکیبات در بدن باعث بوی بد دهان، سردرد و دردهای عضلانی شده و احساس ناخوشی و بدحالی به فرد می دهد.

حذف وعده سحری همچنین منجر به پایین افتادن قند خون می شود که خود موجب کاهش قدرت یادگیری، بی حوصلگی و خستگی خواهد شد. بر خلاف تصور برخی افراد روزه بدون سحری نه تنها موجب کاهش وزن نمی شود، بلکه عموما منجر به افزایش وزن و چاقی می گردد.

علت چاقی در روزه دارانی که بی سحری روزه می گیرند افت شدید قند خون در طی روز است که موجب می شود تا شخص روزه دار در زمان افطار تمایل زیادتری برای خوردن غذاهای شیرین و چرب پیدا کند و همین موضوع در نهایت منجر به چاقی او می شود.

حذف وعده سحری خصوصا در روزه داران نوجوان در حال رشد و جوانان سلامت فرد را به خطر می اندازد پس هیچگاه وعده سحری را حذف نکنید.

رژیم غذایی وعده سحری

از پیامبر اکرم (ص) چنین نقل است:

“خداوند- تبارک و تعالی- و فرشتگان بر استغفار کنندگان و سحری خواران در سحرگاهان درود می فرستند، پس بایسته است هر یک از شما سحری بخورد، هر چند به جرعه ای آب باشد، اما بهترین سحری ها، سویق و خرماست.”

از آنجایی که سحری مهم ترین وعده غذایی روزه داران محسوب می شود رعایت اصول خاص در هنگام صرف این وعده غذایی حائز اهمیت زیادی است. موارد ذیل به برخی از این اصول اشاره دارند:

۱- برنامه خواب خود راطوری تنظیم کنید که کمی زودتر از خواب بیدار شوید تا علاوه بر عبادت و نیایش به درگاه پروردگار با آرامش و بدون عجله به خوردن سحری بپردازید.

۲- حتما از غذاهای گرم و تازه در وعده سحری استفاده کنید.

۳- غذاهای کم چرب، بدون روغن، کم نمک و کم شیرین مصرف نمایید.

۴- تنوع غذایی را در هنگام سحر بکار ببرید اما سعی کنید تا در هر وعده سحری از یک نوع غذا استفاده نموده و از خوردن انواع و اقسام غذاها (مثلا خورشت های متنوع در یک نوبت) بپرهیزید.

۵- کربوهیدراتهای مورد استفاده در سحر باید از گروه کربوهیدراتهای پیچیده باشند. این گروه علیرغم کربوهیدراتهای ساده که تنها ۳-۴ ساعت دوام دارند، تا ۸ ساعت در دستگاه گوارش باقی مانده و موجب می شوند تا فرد روزه دار دیرتر احساس گرسنگی نماید. از کربوهیدراتهای پیچیده می توان به نان سبوس دار، انواع غلات سبوس دار(برنج، جو، جو دوسر)، سیب زمینی، حبوبات(عدس ولوبیا) و میوه ها و سبزیجات اشاره نمود.

۶- غذاهای سرخ شده باید به مقدار کم مصرف شوند، زیرا باعث سوء هاضمه، سوزش سردل و تشنگی بیشتر در طی روز می شوند.

۷- هنگام سحر از خوردن شیرینی جات، غذاهای شور، پرچرب و انواع آشها خصوصاً آش های حاوی رشته و حبوبات خودداری کنید، زیرا مصرف چربی، شیرینی و نمک زیاد سبب تشنگی بیشتر در طی روز می شود.

۸- از نوشیدن دوغ (به جهت نمک و چربی موجود در آن)، نوشابه های گازدار، نوشیدنیهای شیرین خصوصا شربت هایی که با شکر سفید شیرین شده اند خودداری نمائید.

۹- مصرف ماست و سالاد خصوصاً سالادی که در تهیه آن از جوانه های خام (جوانه گندم، جوانه ماش و…) استفاده شده و همچنین سوپ هایی که در تهیه آنها از جو پرک استفاده شده است در هنگام سحر بسیار مناسب است.

۱۰- از نوشیدن چای خصوصاً چای پررنگ در هنگام سحر و نیز قهوه خودداری نمائید، چون با دفع ادرار زیاد موجب تشدید تشنگی در طی روز می شوند.

۱۱- هنگام صرف سحری از خوردن غذاهای خشک مثل کوکو سیب زمینی، کوکو سبزی، کتلت، انواع کباب های گوشت قرمز و جوجه کباب خودداری کنید. این غذاها خصوصا زمانی که با ادویه زیاد آماده شوند موجب تشنگی شدید وترش کردن و ورم معده می شوند.

۱۲- از مصرف زولبیا و بامیه، حلواهای شیرین و چرب،‌سس مایونز، خامه و سوسیس و کالباس و دیگر غذاهای آماده بیرون(فست فودها) در هنگام سحری بپرهیزید.

۱۳- برای کاهش میزان تشنگی می توانید از لیمو ترش، ماست و سبزی خوردن تازه استفاده نمائید.

۱۴- بلافاصله پس از صرف سحری دراز نکشید زیرا این کار موجب برگشت غذا از معده به مری و ناراحتی گوارشی می شود.

مصرف غذاهای حاوی کربوهیدراتهای پیچیده در هنگام سحر و آب کافی در فاصله افطار تا سحر دو اصل اساسی در روزه داری سحر می باشند.

روزه داری در کودکان و دانش آموزان

سئوالی که برای بیشتر والدین مطرح می شود این است که روزه داری از چه سنی برای بچه ها خطر ندارد؟ مبانی دینی و مستندات پزشکی بر این موضوع اتفاق نظر دارند که بچه ها می توانند از سن بلوغ روزه بگیرند روزه داری پیش از این سن بسته به میزان تحمل کودک و وضعیت عمومی سلامت او و تغذیه اش متفاوت است. اساساً روزه داری پیش از سنین۷-۸ سالگی توصیه نمی شود،‌هر چند ایده خوبی است که بچه ها را در این سنین با تمرین روزه داری آشنا کنیم. مثلا روزه گر فتن برای چند ساعت محدود که در فرهنگ ما به “مزه روزه” یا “روزه کله گنجشکی” معروف است توسط کودک و افطار کردن در جمع خانواده و دوستان می تواند احساس خوبی در کودک ایجاد نموده و از لحاظ روانی و جسمی او را آماده روزه داری کامل در سال های پس از بلوغ نماید.

دانش آموزان خصوصاً روزه اولی ها باید مورد توجه و دقت نظر خاص قرار گیرند در واقع کودکان ۹-۱۲ساله و نوجوانان ۱۳-۱۸ ساله که در سنین فعالیت جسمانی، ذهنی و نیز رشد و نمو قرار دارند، در صورت دریافت ناکافی مواد مغذی و انرژی در معرض لطمات جبران ناپذیری قرار خواهند داشت. استفاده از مقادیر فراوان قندهای ساده که در غذاهایی چون زولبیا و بامیه، شربت هایی که با شکر سفید شیرین شده اند و دیگر شیرینی جات مصنوعی بکار می روند در وعده سحری سبب افت قند خون در اوایل روز شده و به این ترتیب موجب کاهش کارایی دانش آموزان در این ایام خواهند شد. لذا دانش آموزان روزه دار باید:

۱- سه وعده غذایی افطار، شام و سحری را در برنامه روزه داری خود رعایت کنند.

۲- وعده افطاری برای دانش آموزان باید بسیار سبک، کم چرب و کم روغن باشد.

۳- چون حجم معده در این سنین کم تر از حجم معده بزرگسالان است حتما باید وعده شام را حداقل با فاصله ۲ ساعت و حداکثر ۳ ساعت پس از افطار میل کنند.

۴- حفظ تنوع و تعادل غذایی در وعده های افطار، شام و سحری ضروری است.

۵- دانش آموزان باید همراه هر وعده غذایی از سبزیجات و میوه ها به علت دارابودن انواع ویتامین ها و نمک های مورد نیاز بدن استفاده نمایند.

۶- مصرف یک لیوان شیر در هنگام افطار و سحر و مصرف یک پیاله ماست در موقع شام و سحر به کودکان و نوجوانان روزه دار توصیه می شود.

۷- هر چند بخش عمده انرژی دانش آموزان در زمان روزه داری باید ازگروه غذایی نان و غلات تامین شود اما مصرف مواد مواد پروتئینی مانند انواع گوشتها خصوصاً گوشت سفید و ماهی و تخم مرغ و لبنیات برای آنها ضروری است.

دانش آموزان عزیز: هیچ گاه بدون سحری روزه نگیرید و از مصرف زولبیا و بامیه خصوصاً در هنگام سحری و نوشابه های گازدار و مواد غذایی آماده در طول ماه مبارک رمضان خودداری نمایید.

والدین ارجمند:

توجه داشته باشید که فرزندان عزیز شما در صورت عدم رعایت رژیم صحیح غذایی در زمان روزه داری ممکن است دچار صدمات و عوارضی چون وقفه در رشد، لاغری، چاقی بیمارگونه و اختلالات مزمن در دستگاههای بدنی خود شوند که از جمله آنها می توان به کوتاهی قد، کم خونی، ناراحتی های گوارشی، سردردهای مزمن، و خصوصا بیماریهای زنان در سالهای بعد در دختربچه ها (مانند سقط و زایمان زودرس، به دنیا آوردن نوزاد مرده، خونریزی های (قاعدگی) غیر طبیعی و … اشاره نمود. لذا حتما به وضعیت تغذیه کودکان و نوجوانان خود دقت نموده و پیش از اقدام به روزه داری آنها را برای مشاوره به نزد متخصص کودکان و نوجوانان و نیز متخصص تغذیه ببرید.

روزه دا ری، بارداری و شیردهی

این پرسش برای بسیاری از خانم های باردار و شیرده مطرح است که آیا آنها می توانند روزه بگیرند یا خیر؟ و در صورت روزه داری آیا خطری متوجه جنین یا نوزاد آنها می شود؟ برای پاسخ به این پرسش باید موضوع را به صورت جداگانه و در حالات مختلف مورد بحث و بررسی قرار داد.

۱- روزه داری در سه ماهه نخست بارداری

در ماه های اول بارداری به ویژه ۸ هفته نخست بارداری که سلول های جنین خصوصاً سلول های اولیه بافت مغزی جنین در حال شکل گیری هستند روزه داری می تواند بر رشد عمومی جنین تاثیر گذاشته و خطرات جبران ناپذیری بر جای گذارد. این موضوع علی الخصوص در فصولی از سال که ساعات روزه داری طولانی است و به حدود۱۰-۱۲ ساعت می رسد، خطرناکتر است. به علاوه تهوع(ویار که در ماههای اول بارداری بیشتر است) نیز خود سبب می شود که امکان روزه داری در این دوره کمتر شود.

۲- روزه داری در سه ماهه دوم بارداری

روزه داری در سه ماهه دوم با نظر موافق پزشک معالج منعی ندارد زیرا عموماً اثر سویی بر جنین نخواهد داشت.

۳- روزه داری در سه ماهه سوم بارداری

در این دوره نیز روزه داری مادر به صلاح جنین نیست زیرا در سه ماهه سوم بخش عمده انرژی جنین از قند خون مادر (گلوکز خون مادر) تامین می شود و اگر مادر در این دوره اقدام به روزه داری نماید چربی های بدن او تجزیه شده، ترکیبات کتونی از آن حاصل می شوند که می توانند از طریق جفت وارد گردش خون جنین شده و به سیستم عصبی جنین آسیب برساند.

زنان بارداری که می خواهند در این دوره روزه بگیرند حتما باید:

۱- فعالیت کمی داشته باشند.

۲- آزمایش های خون و ادرار آنها طبیعی باشد.

۳- بیماری خاص نداشته باشند.

۴- میزان کالری(مواد غذایی) مورد نیازشان را بر اساس قد، وزن و سن حاملگی با نظر پزشک معالج محاسبه نمایند.

۵- فشار خون طبیعی داشته باشند.

موارد منع روزه داری در زنان باردار

زنان بارداری که اصرار بر روزه گرفتن دارند، باید در موارد زیر از روزه داری خودداری نمایند زیرا در این صورت خود آنها و جنین شان دچار عوارض جبران ناپذیری خواهند شد:

۱- وزن اولیه مادر کمتر از۴۵-۵۰ کیلوگرم باشد.

۲- رشد ناکافی جنین در داخل رحم

۳- کاهش مایع درون کیسه آب

۴- افزایش فشار خون مادر در دوران بارداری و مسمومیت حاملگی

آیا مادران شیرده می توانند روزه بگیرند؟

بر اساس شواهد موجود تا ۶ ماهگی که تنها منبع تغذیه ای نوزاد شیر مادر است بهتر است مادران روزه نگیرند، زیرا روزه داری مادر موجب اختلال در شیر دهی و بدنبال آن اختلال در رشد کودک می شود.

اما مادران شیردهی که کودکشان در سنین پس از ۶ماهگی به سر برده و از انواع غذاهای کمکی استفاده می کند می توانند با رعایت نکاتی که در ذیل به برخی از آنها اشاره شده است روزه بگیرند:

۱- رژیم غذایی این مادران باید غنی از پروتئین، آهن، کلسیم و انواع ویتامین ها (شامل گوشت، حبوبات، لبنیات، تخم مرغ و سبزیجات و میوه جات ) باشد.

۲- در فاصله افطار تا سحر از مایعاتی چون آب و شیر به میزان زیاد استفاده نمایند.

۳- از انجام کارهای سنگین و خسته کننده بپرهیزند.

روزه داری در ورزشکاران

از آنجایی که فعالیت منظم جسمی موجب بهبود عملکرد متابولیک(سوخت و ساز بدن)، دستگاه قلبی- عروقی، تنفسی و عضلانی – اسکلتی می شود و با توجه به اینکه قطع این گونه فعالیت های جسمانی به مدت یک ماه می تواند آمادگی و سطح عملکرد سیستم های مذکور را به نحو قابل توجهی کاهش دهد، لذا کنار گذاشتن برنامه های ورزشی در روزه داران توصیه نمی شود، اما تغییر برنامه غذایی و ورزش و زمان بندی ورزشی در بسیاری از موارد لازم و کمک کننده است. این مسئله در مورد ورزشکاران آماتور و حرفه ای صادق است.

به طور کلی، فعالیت های جسمانی را می توان در چهار سطح در نظر گرفت:

سطح اول: فعالیت های روزمره زندگی

فعالیت های روزمره زندگی باید همچون گذشته انجام شود. این گونه فعالیت ها عمدتاً مصرف انرژی در واحد زمان بالایی ندارند و در عین حال دمای بدن و میزان تعریق را به طرز چشمگیری افزایش نمی دهند. لذا در صورتی که رهنمودهای ارائه شده در بخش های پیشین این نوشتار رعایت شوند، ادامه فعالیت ها توصیه می شود.

سطح دوم: فعالیت های هوازی/تمرینات قلبی- عروقی

در این دسته از فعالیت ها، تعداد ضربان قلب و تعریق به شکل فابل توجهی افزایش یافته و درجه حرارت مرکزی بدن بالا می رود. بنابراین بهتر است این دسته از فعالیت ها بعد از افطار و قبل از سحر انجام شوند.

بهترین فاصله بین افطار و برنامه ورزشی ۴۵ دقیقه تا یک ساعت است، تا مراحل هضم، تخلیه معده و جذب اولیه کربوهیدراتها در دستگاه گوارش پایان یافته باشد. این امر موجب کاهش مشکلات گوارشی، نفخ و ورم معده شده و در عین حال ورزشکار به علت سطح قند خون مناسب احساس ضعف یا کاهش کارآیی نخواهد داشت. لازم به ذکر است که توجه به نکات ارائه شده در بخش قبل مبنی بر صرف افطاری سبک و کم چرب حاوی کربوهیدراتهای پیچیده و طبیعی و پرهیز از مواد چرب یاشیرینی هایی با قندهای مصنوعی با اندکس گلیسمیک بالا قویاً توصیه می شود. همچنین این فاصله زمانی به دستگاه گوارش اجازه می دهد تا با جذب مایعات موجود در نوشیدنی ها و مواد غذایی از افت فشار خون و کاهش عملکرد ورزشکار و آسیب های ناشی از دهیدراتاسیون یا کم آبی در او جلوگیری شود. ورزشکاران باید قبل از ورزش یک تا دو لیوان آب بنوشند و در حین فعالیت جسمانی نیز هر پانزده تا بیست دقیقه یک لیوان مایعات میل نمایند. مایعات دارای کافئین توصیه نمی شوند. بعد از انجام ورزش مصرف آب میوه طبیعی همراه با قدری نمک به منظور تامین آب، املاح و گلوکز از دست رفته پیشنهاد می شود. اگر ورزش در محیط گرم و مرطوب انجام شود یا ورزشکار جزء افرادی باشد که مقدار زیادی نمک به منظور تامین آب، املاح و گلوکز از دست رفته پیشنهاد می شود. اگر ورزش در محیط گرم و مرطوب انجام شود یا ورزشکار جزء افرادی باشد که مقدار زیادی نمک در عرق بدنشان دفع می کنند(Heavy Salt Looser)، توجه به مایعات و املاح از دست رفته مهم بوده و اگر ورزش بیش از یک ساعت طول بکشد یا ورزش شدید انجام شده باشد، توجه به مایعات، املاح و گلوکز ازدست رفته اهمیت بیشتری می یابد.

اصولاً توصیه می شود ورزشکاران در فاصله افطار تا سحر بدون توجه به احساس تشنگی، مایعات بنوشند و به منظور حفظ قند خون در ساعت های بعدی از کربوهیدراتهای پیچیده مثل خرما، توت خشک یا انجیر خشک بعد از ورزش استفاده کنند.

بیش از ۴۵ دقیقه ورزش کردن در زمان روزه داری (فاصله سحر تا افطار)، ورزش شدید در آب و هوای گرم و مرطوب یا در افرادی که بیماریهای زمینه ای مثل سنگ کلیه، بیماریهای کلیوی، دیابت، فشار خون بالا، اسکلروز مولتیپل (ام اس)، آسم یا بیماری مزمن تنفسی دارند و همچنین جانبازان، معلولین و افراد سالمند در زمان روزه داری توصیه نمی شود، زیرا این افراد بیش تر مستعد آسیب های ناشی از کم آبی هستند.

سطح سوم: فعالیت های قدرتی و استقامتی عضلانی/فعالیت های کششی

در فعالیت های قدرتی عضلانی نیز انرژی قابل توجهی مصرف می شود و میزان تعریق و دمای بدن در حین ورزش افزایش می یابد. بنابراین بهتر است تا این نوع فعالیت ها نیز در فاصله بین افطار تا سحر انجام پذیرند. علاوه بر اقدامات مذکور به منظور پرهیز از کم آبی (دهیدراتاسیون)، مصرف آب کافی توصیه شده، و با توجه به بالا بودن فعالیت آنزیم گلیکوژن سنتاز و کاهش مقاومت به انسولین تا دو ساعت بعد از ورزش، به منظور بازسازی و ترمیم عضلانی،‌استفاده از مواد کربوهیدراتی و پروتئینی توصیه می شود.

سطح چهارم: استراحت

به ورزشکاران توصیه می شود علاوه بر حفظ فعالیت بدنی مناسب در ماه مبارک رمضان، استراحت کافی داشته باشند، تا علاوه بر بازیافت انرژی از دست رفته، امکان ترمیم بافت ها فراهم آید. این مساله در مورد تمرینات قدرتی عضلانی بارزتر است، به گونه ای که حداقل باید یک روز بین تمرینات مذکور فاصله باشد.

توصیه ها:

· به ورزشکاران توصیه می شود میزان کالری مورد نیاز خود را در فاصله بین افطار تا سحر محاسبه و مصرف نمایند.

· از گروه های مختلف غذایی – کربوهیدراتها،‌پروتئین ها، مواد لبنی،‌ میوه جات و سبزیجات و چربی ها – به مقدار و درصد مناسب استفاده نمایند.

· استفاده از چربی های غیر اشباع شده مثل روغن زیتون یا کنجد بر چربی های اشباع شده برتری دارد.

· استفاده از کربوهیدراتهای پیچیده و طبیعی مثل نان و سیب زمینی بر قندهای ساده ارجحیت دارد.

· ورزشکاران باید قبل از شروع برنامه ورزشی جدی تحت معاینه پزشک قرار گیرند. این امر برای ورزشکاران روزه دار اهمیت بیشتری دارد.

· در صورتی که ورزشکار دچار بیماری تبدار یا اسهالی است،‌ بهتر است موقتاً به فعالیت های ورزشی نپردازد.

· بانوان ورزشکار حرفه ای باید از کافی بودن ذخایر آهن بدن خود مطمئن باشند تا دچار احساس ضعف مفرط در زمان ورزش در ماه مبارک نگردند.

· مصرف سه تا چهار لیوان شیر یا ماست در فاصله افطار تا سحر برای ورزشکاران بالاخص بانوان ورزشکار توصیه می شود.

عوارض بالقوه روزه داری غیر صحیح و روش های درمان آنها

روزه داری صحیح همانند دیگر واجبات شرعی و دینی تابع قوانین و آداب خاصی است، لذا شکی نیست که هر گاه روزه داری به درستی و بر اساس الگوی صحیح بهداشتی – تغذیه ای انجام نشود می تواند برای سلامت فرد زیان آور باشد.

البته برخی از عوارضی که در روزهای نخست روزه داری پیش می آید تدریجا برطرف شده و معمولا اشکالی برای سلامتی فرد به وجود نمی آورد. سردردهای خفیف، تهوع، به هم خوردن نظم خواب، بیخوابی و خستگی روزانه و نیز دردهای منتشر ماهیچه ای در طی ۵-۷روز اول ماه رمضان از جمله عوارض طبیعی روزه داری به حساب می آیند، اما گاهی اتفاق دیگری رخ می دهد و آن این است که تعدادی از روزه داران پس از پایان ماه رمضان یا طی آن دچار اختلالات و بیماریهایی چون مشکلات دستگاه گوارش(مانند ورم معده، خونریزی از معده و اثنی عشر و بروز زخم در دستگاه هاضمه و…)، ضعف شدید، به هم خوردن کنترول دیابت و تشدید علائم بیماریهای قلبی می شوند. در این بخش اشاره ای به شایع ترین این عوارض داشته و نحوه کنترول و درمان آنها را مورد بحث قرار خواهیم داد:

۱- ورم معده (سوء هاضمه)

محیط درون معده، محیطی اسیدی است. در واقع برخی سلول های جدار معده اسید کلریدریک ترشح می کنند. وظیفه اسید مورد بحث هضم غذا و کشتن باکتری هاست

جدار مری به طور طبیعی از ۲ طریق از اثرات سوء اسید حفظ می شوند:

الف) مواد قلیایی خنثی کننده اسید ب) دریچه بین معده و مری

حال اگر به هر دلیل اسید بیشتری در معده تولید شود یا دریچه بین معده و مری قادر به کنترل بازگشت اسید نباشد مقداری اسید از معده به مری بازگشته و موجب احساس سوزش در ناحیه سردل و پشت جناغ سینه می شود.

پرخوری، صرف غذاهای چرب و سرخ شده، اغذیه تند و ادویه دار، نوشابه های گازدار، غذاهای نفاخ مثل آش رشته غلیظ و لوبیا، عدس و همچنین مصرف چای غلیظ و قهوه و نیز سیگارکشیدن از جمله عوامل مساعدکننده این حالت به حساب می آیند.

توصیه ها:

۱- پرخوری نکنید.

۲- از مصرف غذاهای چرب و سرخ شده پرهیز کنید.

۳- غذاهای ادویه دار و تند،‌فست فودها و غذاهای آماده بیرون را مصرف نکنید.

۴-میزان چای و قهوه را کم کرده و سیگار را ترک کنید.

۵- بالش بلندتری زیر سرتان قرار دهید تا برگشت اسید کاهش یابد.

۶-مصرف مایعات فراوان در فاصله افطار تا سحر توصیه می شود ولی نباید همراه افطار و سحر مایعات زیاد نوشید.

۷- داروهای معده را که قبلا استفاده می کردید با نظر پزشک در فاصله افطار تا سحر مصرف کنید.

تا کنون به اثبات نرسیده است که گرسنگی موجب زخم معده و اثنی عشر شود اما بیمارانی که دچار چنین زخمهایی آن هم از نوع فعال یا عوارض این زخم ها مثل تنگی خروجی معده یا اثنی عشر یا خونریزی از دستگاه گوارش هستند نباید روزه بگیرند.

کسانی که هپاتیت مزمن دارند و خصوصاً دچار سیروز کبد هستند نیز نباید روزه بگیرند زیرا کبد آنها قادر به ساختن گلوکز نیست و امکان دارد قند خون این افراد در طی روزه داری شدیداً پایین بیفتد.

۲- به هم خوردن کنترول دیابت

همانگونه که در بخش بعد به آن خواهیم پرداخت توصیه می شود که بیماران دیابتی که انسولین تزریق می کنند روزه نگیرند.

افرادی که با مصرف قرص های خوراکی قندشان تحت کنترول است، باید پیش از آغاز ماه رمضان به پزشک معالج خود مراجعه نموده، در مورد تغییرات احتمالی که باید در وضعیت داروهایشان بدهند مشورت نمایند، در غیر این صورت احتمال به هم خوردن وضعیت کنترول دیابت در این افراد وجود دارد.

توصیه ها:

۱- اندازه گیری قند توسط خود بیمار به صورت منظم (به وسیله دستگاه گلوکومتر) توصیه می شود. کاهش قند خون (هیپوگلیسمی) خطرناک بوده، در صورت عدم درمان منجر به ضعف و بی حالی و از بین رفتن هوشیاری می شود. احساس گیجی، عرق کردن و از دست دادن قدرت جهت یابی می تواند علامت هیپوگلیسمی باشد. در این مواقع بیمار باید بلافاصله نوشیدنی شیرینی بنوشد یا مقداری شکر یا ماده شیرین دیگری را زیر زبان قرار دهد. قرص های طولانی اثر مثل گلی بن کلامید، خطر بروز هیپوگلیسمی را افزایش می دهند. به همین دلیل باید پیش از شروع ماه رمضان با نظر پزشک معالج ،آن ها را با قرص های کوتاه اثر جایگزین نمود.

دیابتی هایی که دچار عوارض بیشتری مثل آنژین قلبی (درد قلبی ناشی ازگرفتگی عروق قلب)، نارسایی قلبی، سکته مغزی، رتینوپاتی(بیماری چشم)، نفروپاتی(اختلال کلیه) یا نوروپاتی(درگیری اعصاب دستها و پاها همراه با خواب رفتگی و کرختی) هستند پیش از اقدام به روزه داری باید با پزشک معالج شان مشاوره ای دقیق داشته باشند.

۳- سردرد

سردرد مشکل شایعی است که می تواند علل بسیاری داشته باشد. سردردها در حین روزه داری زیاد اتفاق افتاده و عمدتاً ناشی از دست دادن آب، گرسنگی، استراحت ناکافی یا قطع مصرف موادی که وابستگی می آورند مثل کافئین(که در قهوه یافت می شود) و نیکوتین موجود در سیگار هستند.

توصیه ها:

مصرف غذای متعادل و با حجم متوسط خصوصاً صرف متعادل غذای سحری، نوشیدن مایعات کافی و در صورت نیاز خوردن یک قرص مسکن ساده مثل استامینوفن عموماً می تواند از بروز سردردهای ناتوان کننده و شدید جلوگیری نموده و یا از شدت آن بکاهد. روش های دیگری چون عدم قرارگیری در معرض نور مستقیم آفتاب، پوشیدن کلاه در فضای آزاد، استفاده از عینک های دودی و رها ساختن عضلات از تنش و سفتی با یک ماساژ ملایم نیز درجلوگیری و کاهش سردردها موثرند.

در مورد افراد سیگاری و یا آنهایی که قهوه و چای غلیظ مصرف می کنند توصیه می شود که در طول یک تا دو هفته پیش از ماه رمضان به تدریج مصرف سیگار و کافئین را کم کنند.

چای سبز که فاقد کافئین است می تواند به جای چای و قهوه مورداستفاده قرار گیرد. برخی از افراد مبتلا به میگرن در زمان گرسنگی دچار علائم شدید و سردردهای غیر قابل تحمل می شوند. در این موارد روزه داری توصیه نمی شود ولی در صورت اصرار بر روزه گرفتن، این بیماران حتما باید پیش از آغاز ماه مبارک رمضان با یک متخصص نورولوژی (مغز و اعصاب) مشورت نمایند.

۴- از دست دادن آب بدن(دهیدراتاسیون)

دهیدراتاسیون از جمله عوارض شایعی است که در طی روزه داری اتفاق می افتد، زیرا آب بدن به صورت مستمر از طریق تنفس، تعریق و ادرار کردن از دست می رود. البته میزان از دست رفتن آب بدن به عواملی چون وضعیت آب و هوا، میزان آبی که فرد روزه دار در فاصله افطار تا سحر می نوشد، درجه فعالیت جسمی و توانایی کلیه ها در حفظ و نگهداری آب و املاح بدن بستگی دارد.

در اینجا هم مثل همیشه پیشگیری بهتر از درمان است. بنابراین اگر شما پیش از آغاز روزه داری آب کافی مصرف نکنید در خطر بیشتری برای کم آبی قرار دارید، میزان این خطر در سالمندان و بیمارانی که قرص های ادرار آور (مثل لازیکس یا فورسماید، تریامترن اچ و…)مصرف می کنند بیشتر است. بسته به میزان و شدت دهیدراتاسیون بیمار دچار علائمی چون بی حالی، بی حوصلگی، کاهش سطح هوشیاری، گرفتگی های عضلانی، سرگیجه، از دست دادن قدرت جهت یابی، و حتی افت شدید فشار خون و بی هوشی می شود.

توصیه ها:

در صورتی که علائمی چون سرگیجه خصوصاً در هنگام برخاستن، رنگ پریدگی و از دست دادن قدرت جهت یابی در فرد روزه دار رخ داد شخص باید بلافاصله روزه خود را شکسته و میزان مناسبی آب بنوشد. بهترین حالت این است که از آب به همراه کمی شکر و نمک و یا از محلول های الکترولیتی استاندارد(مثل سرم خوراکی) استفاده شود.

در افراد روزه داری که در اثر کم آبی دچار حالت غش می شوند باید پس از اینکه بیمار در وضعیت طاقباز قرار گرفت، پاهای او را بلند کرد، به طوری که نسبت به سر بالاتر قرار بگیرد و وقتی هوشیاری خود را بدست آورد بلافاصله طبق روش قبل به او مایعات خورانید. در مواقع شدیدتر و به ویژه کسانی که سابقه بیماری های زمینه ای مثل دیابت، فشارخون و سکته قلبی یا مغزی دارند بهتر است حتماً با اورژانس تماس گرفته و یا بیمار را به نزدیک ترین مرکز درمانی منتقل نماییم.

توجه:

در بیماران تب دار (بالای ۳۸/۵ درجه سانتیگراد) یا کسانی که در طی ۸ ساعت بیش از ۳ نوبت اسهال آبکی داشته اند روزه توصیه نمی شود.

۵- یبوست

یبوست می تواند یکی از مشکلاتی باشد که فرد روزه دار را دچار دردسر زیادی می کند! ابتلا به هموروئید (بواسیر) شقاق های دردناک مقعد، سردرد، سوءهاضمه و نفخ از عوارض یبوست محسوب می شوند. البته نظر کارشناسان پزشکی عموماً بر این است که یبوست نتیجه روزه داری صحیح نیست بلکه حاصل روزه داری غلط است که از نخوردن سبزیجات، میوه ها، غذاهای پرفیبر و عدم استفاده از آب کافی و نیز بی تحرکی زیاد ناشی می شود، زیرا تمامی این موارد موجب حرکت کافی روده ها و در نتیجه برقراری اجابت مزاج طبیعی می شوند.

توصیه ها:

کم مصرف کردن کربوهیدراتها و قند های تصفیه شده، و استفاده از کربوهیدراتهای پیچیده به جای آنها، مصرف زیاد آب، ورزش و تحرک در ساعات پس از افطار، استفاده از غذاهای فیبردار (شامل انواع حبوبات، میوه ها و سبزیجات)، استفاده از سبوس در پخت نان ها و نیز استفاده از آردهای قهوه ای و سبوس دار می تواند در برطرف شدن یبوست موثر واقع شود. در مواقع شدید می توان از شربت های ملین و یا ملین های ضعیف دیگر استفاده کرد و در صورت عدم برطرف شدن علائم باید حتماً با پزشک معالج تماس گرفت. استفاده از روغن زیتون همراه سحر، شام و افطار و نیز مصرف میوه های تازه مثلاً سیب با پوست نیز توصیه می شود.

۶- استرس

اجتناب از مصرف غذا و آب، تغییر در وضعیت معمول زندگی و دوره های کوتاهتر خواب ممکن است سطح استرس پذیری افراد روزه دار را افزایش دهد. در این مواقع به منظور به حداقل رساندن استرس باید منابع استرس زا را حذف کرد و اثرات آنها را کاهش داد.

توصیه ها:

نرمش های سبک هوازی، پیاده روی پس از افطار، ورزش نکردن در زیر نور مستقیم آفتاب و در محیط گرم، کنترول هیجانات و عصبانیت ها، تنظیم خواب، مصرف آب کافی، مصرف میوه هایی مثل سیب تازه با پوست در فاصله افطار تا سحر وکنارگذاشتن سیگار می توانند موجب کنترول استرس شوند.

روزه داری در بیماری های مختلف

دین مبین اسلام که در قوانین و دستورات خود تمامی جوانب امور را به خوبی سنجیده است، بر این نکته تاکید فراوان دارد که افراد دچار بیماری یا شرایط خاص پزشکی که روزه منجر به صدمه به آنان و به مخاطره افتادن سلامتی شان می شود، از روزه داری مستثنی هستند.

آیات شریفه۱۸۳و۱۸۴ از سوره بقره به این موضوع چنین اشاره نموده اند:

“ای کسانی که ایمان آورده اید، روزه بر شما واجب شده است همان گونه که بر کسانی که قبل از شما بودند مقرر شد تا پرهیزگار شوید. شما روزهای محدودی را باید روزه بگیرید و هر کس از شما بیمار یا مسافر باشد، باید تعدادی از روزهای دیگر را روزه بدارد و بر کسانی که روزه برای آنها طاقت فرساست با اطعام مستمندی کفاره دهند و هر کس فرمان خدا را در انجام کارهای نیک اطاعت کند به نفع اوست و روزه داشتن به نفع شماست اگر می دانستید.”

بنابراین براساس قوانین شرع، بیمارانی که پس از مدتی سلامت خود را باز می یابند قضای روزه خود را به جای می آورند اما اگر بیماری فردی مزمن و طولانی باشد می تواند با اطعام بینوایان و فقرا دین خود را ادا نموده و کفاره دهد.

در این مبحث به بیماری های شایع و سئوالاتی که در این زمینه برای برخی روزه داران محترم پیش می آید می پردازیم.

۱- دیابت و روزه داری

دیابت(بیماری قند) که امروزه در جوامع جهانی و نیز در کشور ما شیوع زیادی یافته است، جزء موارد ممنوعیت کامل روزه داری نیست بلکه بسته به حالات مختلف و وضعیت بیمار و صلاحدید پزشک، فرد می تواند برای روزه گرفتن یا نگرفتن تصمیم بگیرد.

آنچه که باید بیماران دیابتی به آن توجه داشته باشند این است که روزه داری را نباید معادل رژیم غذایی برای کاهش قند دانست و ضرورت دارد که بیماران دیابتی اصول صحیح روزه داری و رژیم دائم خود را در این ماه نیز رعایت نمایند.

سئوال اصلی در این زمینه این است که آیا افراد دیابتی می توانند روزه بگیرند یا خیر؟

در پاسخ به پرسش این بیماران باید گفت که بیماران دیابتی که قند خون شان به خوبی تحت کنترول است و مبتلا به بیماری های دیگر نیستند و به عبارت دیگر دیابت موجب صدمه به کلیه ها، چشم ها، قلب و دیگر اعضایشان نشده است و نیز بیمارانی که انسولین مصرف نمی کنند می توانند روزه بگیرند.

بیماران دیابتی در هر حال باید رژیمی را که پیش از ماه رمضان رعایت می نمودند رعایت کنند. آن ها نباید کالری دریافتی خود را در این ماه افزایش دهند و همچنین باید مصرف قندها و مواد شیرین مثل زولبیا و بامیه را محدود نمایند.

سئوال دیگری که برای بیشتر بیماران دیابتی مطرح می شود این است که آنها در چه زمانی باید قند خون شان را اندازه بگیرند و قرص هایشان را بخورند؟

بهترین حالت این است که بیماران دیابتی که روزه می گیرند به وسیله گلوکومتر قند خونشان را پیش از افطار، ۲ ساعت پس از افطار و نیز پیش از سحری اندازه بگیرند.

در صورتی که قند خون فرد دیابتی ۲ ساعت پس از افطار بالای ۲۵۰ بود شب بعد باید ۲۰ درصد از میزان کالری خود در زمان افطار کم کند. در مورد سحر هم اگر قند خون پیش از سحر بیش از ۲۰۰ میلی گرم در دسی لیتر بود باید ۲۰ درصداز میزان کالری دریافتی در زمان سحر کم شود، اما اگر قند خون بیمار قبل از سحر بیش از ۳۵۰ میلی گرم در دسی لیتر بود بهتر است اصلا روزه نگیرد. در مورد مصرف قرص های پایین آورنده قند خون توصیه می شود که قرص های مصرفی صبح و ظهر همزمان هنگام افطار و قرص های مصرفی شبانه پیش از سحر مصرف شود.

وبالاخره سئوال اصلی افراد دیابتی این است که آنان در چه مواردی بهتر است روزه نگیرند؟

۱- بیماران دیابتی که انسولین مصرف می کنند بهتر است روزه نگیرند، مگر کسانی که میزان انسولین مصرفی آن ها زیاد نبوده و طی روز دچار افت قند خون نمی شوند.

۲- بیماران دیابتی که سحری نخورده اند بهتر است در آن روز، روزه نگیرند.

۳- بیمارانی که به هر دلیل قند خونشان پیش از سحر بیشتر از ۳۵۰ میلی گرم در دسی لیتر باشد بهتر است که اصلا روزه نگیرند.

۴- بیماران دیابتی که به نحوی دچار عوارض مزمن دیابت بر کلیه ها، مغز، قلب، چشم ها، دست ها و پاها و سایر ارگان های بدن شده اند هر چند ممکن است دچار مشکل حادی نشوند ولی برای پیشگیری از پیشرفت عوارض مزمن بهتر است بدون مشورت پزشک متخصص روزه نگیرند.

مهمترین عارضه ای که بیماران مبتلا به دیابت را در زمان روزه داری تهدید می کند چیست؟

مهم ترین و خطرناک ترین عارضه در این موارد افت شدید قند خون در طی روز است که به آن “هیپوگلسیمی” می گویند. این وضعیت خطرناک که با علائمی چون عرق کردن، احساس گیجی، تپش قلب، لرزش بدن، تاری دید، بی حالی و در نهایت بیهوش شدن مشخص می شود، در صورتی که بلافاصله با مصرف مواد قندی درمان نشود می تواند منجر به اغماء و حتی مرگ بیمار شود. نکته مهم این است که در افرادی که دچار هیپوگلیسمی مکرر می شوند ممکن است نخستین علامت کاهش سطح هوشیاری و اغما باشد. بیماران دیابتی که قصد روزه گرفتن دارند باید حتما به پزشک معالج شان مراجعه و نام داروهایی را که مصرف می کنند به او بگویند، زیرا بر خی از این داروها که نیمه عمر طولانی داشته و مدت زیادی در بدن می مانند، می توانند خطر افت قند خون (هیپوگلیسمی) را افزایش دهند. از جمله این داروها می توان به قرص گلی بنکلامید اشاره نمود. در چنین مواردی ممکن است پزشک متخصص اقدام به تعویض داروی مصرفی نموده و داروی دیگری را که مناسب تر است جایگزین نماید.

۲- روزه داری در بیماران کلیوی

کلیه ها اعضای بسیار مهمی هستند که وظیفه اصلی آن ها تصفیه خون و دفع مواد زاید از بدن و همچنین مشارکت در خونسازی و ساختن ویتامینD است. مهم ترین عاملی که موجب عملکرد صحیح کلیه ها می شود میزان طبیعی آب بدن و به دنبال آن جریان خون و خونرسانی مناسب به آنهاست. بدیهی است هر عاملی که موجب کاهش جریان خون کلیه ها شود، عملکرد و ساختار کلیه ها را دچار اختلال می سازد. به عنوان مثال اسهال و استفراغ، گرمازدگی های شدید و خونریزی های ناشی از جراحات مختلف که موجب از دست دادن حجم زیاد خون یا آب از بدن می شوند از جمله این مواردند.

بر این اساس روزه داری اگر به طور صحیح انجام نشود و همراه با مصرف مقادیر مناسب آب در فاصله افطار تا سحر نباشد می تواند برای کلیه ها خصوصاً در بیماران مبتلا به دیابت، مبتلایان به فشار خون و افراد سالمند خطر آفرین باشد.

در فاصله افطار تا سحر حداقل ۸ لیوان آب سالم بنوشید.

کم آبی شدید بدن خصوصاً در سال هایی که ماه رمضان با تابستان و فصل گرما مصادف می شود می تواند در افرادی که تشکیل سنگهای کلیه و دستگاه ادراری در آنها فعال است و ظرف مدت ۶ ماه اخیر بیش از دو سنگ ادراری در آنها گزارش شده و یا در حال حاضر مبتلا به سنگ هستند خطر آفرین باشد. لذا ضرورت دارد تا این افراد حتما پیش از شروع ماه مبارک رمضان با پزشک متخصص در این زمینه مشورت نمایند و در صورت اقدام به روزه داری حتماً در فاصله افطار تا سحر آب فراوان بنوشند، زیرا نخوردن یا کم خوردن آب باعث رسوب مواد زائد در لوله های ادراری و کلیه ها شده و آنها را مستعد سنگ سازی می نماید.

آیا بیماران دیالیزی می توانند روزه بگیرند؟
بیماران دچار نارسایی کلیه که تحت درمان با دیالیز قرار دارند، باید از روزه گرفتن خودداری نمایند زیرا بیماران دیالیزی عموماً به جهت بالا بودن سطح مواد سمی و خصوصاً اوره در خونشان بی اشتها بوده و همچنین امکان پرخوری یا کم خوری را ندارند. همچنین بیمارانی که بنا به دلایل مختلف در ادرارشان پروتئین دفع می شود در این گروه جای دارند.

نکته مهم دیگر که موجب ممنوعیت روزه داری در بیماران دیالیزی می شود این است که بیمارانی که به مدت طولانی تحت همودیالیز قرار می گیرند ممکن است به دلیل مصرف غذا در شب دچار افزایش غلظت پتاسیم و حجم مایعات در فواصل بین دیالیز شوند که مورد اول برای قلب خطرناک بوده و مورد دوم یعنی افزایش حجم مایعات نیز موجب نارسایی قلب و اختلالات تنفسی می شود.

لازم به یادآوری است که دیالیز به دو صورت انجام می شود:

دیالیز صفاقی که در آن حجم زیادی روزانه وارد حفره شکم می شود و دیالیز خونی(همودیالیز) که معمولا سه بار در هفته صورت می پذیرد و البته در هر دو حالت روزه داری توصیه نمی شود.

گرو ه دیگری از بیماران که باید از روزه داری اجتناب نمایند بیمارانی هستند که سنگ کلیه آنها ناشی از اختلالات غدد پارا تیروئید است

۳- روزه داری در بیماریهای قلبی عروقی

بررسی ها نشان می دهند که روزه داری صحیح در یک فرد سالم با کم کردن عوامل خطر(ریسک فاکتورها) از جمله کاهش سطح چربی های خون، کاهش وزن، کم کردن و یا قطع سیگار و کاهش سطح هموسیستئین خون از بیماری های قلبی جلوگیری می کند اما قضیه در مورد افرادی که دچار بیماری شده اند فرق می کند.

ببماری های قلبی طیف گوناگونی از بیماری های دریچه های قلبی، عروق قلب و نیز بیماری های عضله قلب را در بر می گیرد که در هر مورد و با توجه به شرایط بیمار و شدت و ضعف بیماری می توان در مورد روزه گرفتن یا نگرفتن بیمار تصمیم گرفت. گرچه در تمام این موارد نظر مشورتی پزشک متخصص قلب و عروق بهترین راهنما برای این بیماران است اما بطور کلی می توان توصیه هایی را در این زمینه به بیماران ارائه کرد:

· بیماران دچار گرفتگی رگهای قلبی که تحت درمان با داروهایی نظیر آسپیرین، قرص های نیتروکانتین و نیتروگلیسیرین (زیر زبانی) قرار دارند، و موظفند که داروهایشان را دقیق و به موقع مصرف کنند، عموما اجازه روزه گرفتن ندارند، زیرا به موقع نخوردن بیشتر داروهای قلبی و کاهش غلظت این داروها در خون بیمار باعث بروز عوارض جبران ناپذیری مثل افزایش احتمال بروز سکته قلبی و حملات آنژین صدری، بزرگ شدن قلب و آب آوردن ریه ها می شود که بسیار خطرناک است.

اصل کلی در تمام بیماری ها:

بیمارانی که برای کنترول یا درمان بیماری خود مجبور به مصرف خوراکی داروها در طی روز هستند مجاز به روزه داری نخواهند بود.

چند نکته در مورد داروهای قلبی – عروقی

۱- داروهایی مثل انالاپریل و دیگوکسین در صورتی که صبح ها مصرف شوند اثربخشی بهتری دارند، به همین دلیل مصرف آنها در هنگام سحر نتیجه بهتری می دهد.

۲- مصرف قرص دیلتیازم عصرها اثر بخشی بهتری داشته و لذا بهتر است بعد از افطار مصرف شود.

۳- در مورد مصرف قرص های زیرزبانی (نیتروگلیسیرین زیر زبانی، که در حملات قلبی مورد استفاده قرار می گیرد) در طی ساعات روزه داری، نظرات شرعی مراجع تقلید متفاوت است.

۴- تداخل داروها با غذا را در نظر داشته باشید. با توجه به فاصله زمانی کوتاه مصرف افطار، شام و سحرو انباشته شدن معده از غذاهای مختلف امکان تداخل برخی داروها با غذا وجود دارد. مثلا اثر دیگوکسین که در نارسایی قلب مصرف می شود و نیز وراپامیل و پروپرانولول با غذا تغییر زیادی می کند.

۳-۱- آیا بیماران دچار بی نظمی ضربان قلب (آریتمی) می توانند روزه بگیرند؟

آریتمی در اغلب اوقات اختلالی است که نیازمند رعایت رژیم غذایی، فعالیت مناسب و در راس همه آن ها مصرف به موقع داروهاست. در این موارد قطع خودسرانه دارو یا افزایش فاصله مصرف قرص ها ممکن است منجر به عوارضی چون افزایش احتمال لخته شدن خون، سکته مغزی، مشکلات ریوی و … شود. لذا این افراد بهتر است روزه نگیرند.

به علاوه اختلالات الکترولیتی (مثلاً اختلال در غلظت پتاسیم) حاصل از روزه داری ممکن است سبب تسریع در ایجاد آریتمی شود.

۳-۲- بیماران قلبی که قبلا تحت عمل جراحی قرار گرفته اند و در حال حاضر مشکل خاصی ندارند آیا می توانند روزه بگیرند؟

به تمام بیماران قلبی از جمله آنهایی که سابقه جراحی داشته اند و دارو مصرف می کنند توصیه می شود برای اینکه بیماری ار کنترول خارج نشود حتماً پیش از اقدام به روزه داری با پزشک معالج شان مشورت نمایند.

۳-۳- آیا بیمارانی که دچار افتادگی دریچه میترال (پرولاپس میترال) هستند می توانند روزه بگیرند؟

معمولا افتادگی دریچه میترال در فرم های خفیف مشکلی در روزه داری ایجاد نمی کند اما در حالات شدید که عموما با گشادی دریچه میترال همراه شده و معمولا نیازمند توجه خاص می باشد، لذا ضرورت دارد تا مبتلایان به این اختلال حتما پیش از روزه داری به متخصص قلب مراجعه و مورد بررسی کامل از جمله اکوی قلبی قرار گیرند و طبق نظر پزشک معالج اقدام به روزه داری نمایند.

مجددا یادآور می شویم که افتادگی میترال در حالات معمولی و خفیف مانعی برای روزه داری نیست.

۳-۴- آیا بیماران مبتلا به فشار خون می توانند روزه بگیرند؟

بیماران دچار فشار خون که در حال حاضر فشار خون شان کاملاً کنترول شده است می توانند در صورت نظر موافق پزشک معالج با تغییر دستورات دارویی و شیوه زندگی اقدام به روزه داری نمایند. این موضوع در صورتی قابل انجام است که پزشک مربوطه داروهایی راتوصیه کند که امکان مصرف شان در فاصله افطار تا سحر وجود دارد.

اصل کلی در مورد تمام داروها:

بیمارانی که تحت درمان با داروهایی قرار دارند که حتماً باید در فاصله ۸ ساعت یا کمتر مصرف شوند (یعنی حداقل سه نوبت در روز و بیشتر از آن) و پزشک معالج داروی جایگزینی را به آنان توصیه نمی کند بهتر است از روزه داری صرفنظر کنند.

۴- بیماری های ریوی و روزه داری

بیماری های ریوی طیف وسیعی از اختلالات را شامل می شوند، اما آنچه که بیشتر مورد بحث است روزه داری در مبتلایان به آسم ریوی است.

نظر مراجع دینی در این مورد متفاوت است. برخی از آنان معتقدند که استفاده از اسپری های استنشاقی که در درمان آسم و کنترول حملات آن به کار می روند جزء غذاها و نوشیدنی ها محسوب نشده و لذااستفاده از آنها روزه را باطل نمی کند، اما به اعتقاد عده ای دیگر از مراجع عظام اسپری های استنشاقی به جهت آبی که در ترکیب آنها بکار رفته موجب ابطال روزه می شوند. بنابراین بر اساس نظریه گروه اول بیماران آسمی (خصوصاً آسمی های خفیف) می توانند روزه بگیرند و در مواقع لزوم از اسپری های استنشاقی استفاده نمایند.

اما بر اساس نظر دوم بیماران آسمی آن هایی که آسم شدید دارند، نباید روزه بگیرند مگر اینکه بیماری به خوبی کنترول شده باشد. به علاوه در مورد تعدادی از بیماران می توان با نظر پزشک متخصص از اسپری های طولانی اثر تر استفاده نمود، که در این صورت امکان بیشتری برای روزه داری فراهم می شود.

۵- روزه داری در مبتلایان به کم خونی

کم خونی ها انواع مختلفی دارند. اما عمده موارد کم خونی از نوع تغذیه ای بوده و در راس آنها کم خونی های ناشی از کمبود آهن قرار دارد. فرم های خفیف تا متوسط کم خونی فقر آهن در بیماری که دچار ناراحتی قلبی و مشکلات دیگر نیست، عموماً با مصرف داروهای خوراکی قابل درمان است. چنین بیمارانی می توانند داروهایشان (ترکیبات فروس سولفات) را در هنگام افطار، سحر و یا نیمه شب مصرف نمایند و بنابراین مشکلی در روزه گرفتن نخواهند داشت.

البته بیمارانی که دچار کم خونی بسیار شدید فقر آهن هستند یا دچار اختلالات همراه، مثلا نارسایی قلبی هستند بهتر است روزه نگیرند.

مبتلایان به کم خونی ناشی از انواع سرطان های خون و بدخیمی های سایر اعضا و نارسایی مزمن کلیه که تحت درمان با داروهای شیمی درمانی یا دیالیز قرار دارند در اکثر موارد اجازه روزه گرفتن نخواهند داشت.

آیا مبتلایان به تالاسمی می توانند روزه بگیرند؟

بیماران دچار تالاسمی مینور منعی برای روزه گرفتن ندارند، اما مبتلایان به تالاسمی ماژور که نیاز به تزریق مکرر خون دارند، مجاز به روزه گرفتن نیستند.

به بیماران دچار کم خونی توصیه می شود که:

۱- حتماً در برنامه غذایی خود مواد غذایی حاوی گوشت و سبزیجات را بگنجانند.

۲- داروهای تجویز شده از سوی پزشک را به موقع مصرف کنند.

۳- از مصرف چای حدود یک ساعت قبل و دو ساعت پس از غذا خودداری نمایند.

۴- در فاصله افطار تا سحر مایعات فراوان بنوشند.

۶- روزه داری در بیماران دچار اختلالات بینایی

یکی از سئوالاتی که بیماران از پزشک معالج شان می پرسند این است که آیا بیماران عینکی یا بیماران دچار اختلالات دیگر چشمی می توانند روزه بگیرند یا خیر؟

بر اساس متون علمی تا کنون مدرکی در دست نیست که روزه داری موجب تشدید مشکلات انکساری چشم (نزدیک بینی،‌ دوربینی، آستیگماتیسم) شده و یا شماره عینک بیمار را تغییر دهد. اساساً در حوزه چشم پزشکی در سه مورد توصیه به اجتناب از روزه داری می شود:

۱- در افرادی که مبتلا به آب سیاه (گلوکوم) هستند خصوصاً هنگامی که سن مریض بالاست و مشکلاتی چون بیماری های قلبی – عروقی و اختلال در انعقاد خون وجود دارد.

۲- نزدیک بینی شدید با نمره عینک بالاتر از ۱۸

مبتلایان به نزدیک بینی پیش از شروع ماه رمضان حتماً باید با چشم پزشک مشورت نمایند

۳- در مواردی که سلامت چشم در اثر بیماری هایی چون دیابت کنترول نشده، فشار خون، اختلالات انعقادی و … تحت تاثیر قرار گرفته است.

تاری دید در هنگام روزه داری که در زمان گرسنگی به وجود می آید عموماً از کم خونی، کاهش قند خون، افت فشار خون و … ناشی می شود و معمولاً ارتباطی به بیماری های چشم ندارد.

۷- روزه داری در بیماران روانی

در خصوص بیماری های روانی نمی توان در قالب یک دستورالعمل کلی عمل کرد و بهتر است در چنین مواردی در مورد هر بیمار خاص جداگانه موضوع را مورد بحث قرار داد و تصمیم جداگانه ای گرفت. اختلالات روانی عموماً به دو گروه اختلالات روان پریشی(پسیکوز یا جنون) و روان نژندی(نوروز یا ناراحتی عصبی) تقسیم بندی می شوند و بر این اساس به طور کلی می توان دو اصل کلی زیر را مورد استناد قرار داد:

۱- مبتلایان به جنون (روان پریشی) حتی جنون ادواری همانگونه که در احکام شرعی نیز آمده است نباید روزه بگیرند.

۲- مبتلایان به ناراحتی های عصبی نه تنها می توانند روزه بگیرند بلکه آمار نشان می دهد که حضورشان در فعالیت های معنوی،‌ موجب تقویت اراده آنان در زمان روزه داری و افزایش کنترول بر تمنیات درونی شده و سبب می شود تا از وضعیت روحی بهتری برخوردار گردند.

راه های تجویز داروها در زمان روزه داری

راه های مختلف تجویز و استعمال داروها موضوعی است که هم در بین متخصصین علوم پزشکی و هم در میان علما و مراجع عظام اختلاف نظرهایی در مورد آن وجود دارد. اما آنچه بیشتر مورد توافق است این است که روزه در صورت استفاده از داروها به طرق زیر باطل نمی شود:

۱- استفاده از قطره های چشم و گوش و بینی.

۲- تمام داروهایی که از طریق پوست جذب بدن می شوند یا به صورت موضعی اثر می کنند مثل کرم ها، پمادها و پلاسترها و مشمع های دارویی.

۳- استعمال انواع شیاف ها و پمادهای مقعدی یا واژینال.

۴- تزریقات زیر جلدی، عضلانی، مفصلی و حتی داخل رگی به استثنای تزریق انواع سرم ها و محلول های غذایی و نیز داروهای تقویتی که موجب ابطال روزه داری می شوند. (نظر شرعی مراجع تقلید در مورد داروهای تزریقی داخل رگی متفاوت است).

۵- گاز اکسیژن که بصورت استنشاقی مصرف می شود.

۶- مصرف انواع دهان شویه ها، غرغره دارو یا اسپری های دهانی مثل داروهای آسم، به شرط آنکه چیزی به درون معده فرو برده نشود(در این موارد نظرات شرعی مراجع تقلید متفاوت است).

۷- قرص های زیر زبانی مانند نیتروگلیسیرین (در مورد این دارو ها نیز نظرات شرعی مراجع تقلید متفاوت است).

اهدای خون در ماه مبارک رمضان

یکی از بهترین عباداتی که در ماه مبارک می توان ازآن با افتخار یاد کرد و مردم عزیز ایران نیز همواره در این زمینه پیشگام بوده اند، خدمت به همنوعانی است که شاید هیچ وقت موفق به دیدار یکدیگر نبوده اند.

اهدای خون یک صدقه جاریه است. صدقه جاریه ای که جز به نیازمندش نمی رسد. خدمتی که هر فرد با صرف حدود ۳۰ دقیقه از وقت خود می تواند حداقل جان ۳ نفر را نجات بخشد. چه عملی بالاتر و پسندیده تر از حیات بخشیدن به انسان ها که مصداق:

“من احیاها فکانما احیاء ناس جمیعاً

را داشته باشد.

متاسفانه آمارها نشان می دهد که با فرارسیدن ماه مبارک رمضان میزان استقبال اهدا کنندگان خون کاهش می یابد. بررسی ها به دو علت در این زمینه اشاره دارند:

۱- تصور ابطال روزه در صورت اهدای خون:

به استناد استفتائات به عمل آمده و فتاوی موجود از برخی علما و مراجع دینی از آنجا که اهدای خون با نیت نجات جان انسان ها صورت می گیرد نه تنها باعث ابطال روزه نمی شود، بلکه واجب کفایی نیز شمرده شده است.

۲- ترس از ضعف و بی حالی پس از اهدای خون:

برای جلوگیری از این وضعیت عزیزانی که قصد اهدای خون دارند، باید روز قبل و بعد از اهدای خون در فاصله افطار تا سحر مایعات زیاد بخصوص نوشیدنی های شیرین مانند شربت مصرف کنند تا حجم خون آنان متعادل شود.

همچنین با توجه به اینکه معمولاً آب بدن روزه دار نسبت به حالت عادی کمتر می شود، بهتر است که در صورت تمایل به اهدای خون، هنگام سحر از غذا و مایعات به اندازه کافی استفاده شود و در همان ساعات اولیه روز اهدای خون صورت گیرد و یا بعد از افطار مشروط به اینکه افطار سبکی میل کرده باشند به اهدای خون مبادرت ورزند.

ضمناً هموطنان عزیزی که به دلایل مختلفی چون دلایل پزشکی و یا مسافرت عذر شرعی دارند و نمی توانند روزه بگیرند، در صورت واجد شرایط بودن برای اهدای خون می توانند با اهدای خون خود در ماه مبارک رمضان خلأ کمبود اهدای خون را در این ایام عزیز جبران نمایند.

روزه داری در دریافت کنندگان خون

بیمارانی که در بیمارستان یا سایر مراکز درمانی، خون به آنها تزریق می شود نمی توانند روزه بگیرند. این عزیزان می توانند در روزهایی که خون دریافت نمی کنند آن هم طبق نظر پزشک معالج اقدام به روزه داری نمایند.

تندرست باشید.

درباره نویسنده

دکتر افشین عشقی

دکتر افشین عشقی کار خود را در زمینه معالجه بیماران دیابتی در سال ...

دیدگاهتان را بنویسید